Bank (1)

.

.

Paterson i powstanie Banku Anglii (1694 r.) czyli optymalizacja obrotu pieniądzem

.

.

     Skarbiec panującego przez większą część historii był jednocześnie skarbcem państwa (królestwa, księstwa), którym władał. Skarbiec należał do panującego i jemu przysługiwało prawo bicia monety. A monety można było bić tylko tyle na ile wystarczało kruszcu. Ilość złota, srebra, miedzi limitowała ilość i wartość monet.

.

     Panujący bił monetę i nakazywał płacenie w tej monecie podatków, czyli bezwarunkowe oddawanie części wytworzonych dóbr na rzecz władcy. Prowadzona w ten sposób gospodarka stykała się z dwoma zagrożeniami równowagi:

• rosła liczba poddanych i ilość wytwarzanych przez nich dóbr, ale nie przyrastała proporcjonalnie ilość kruszców, z których można było bić monety; w konsekwencji nie można było efektywnie obracać dobrami, bo nie było wystarczającej ilości pieniądza odpowiadającego rosnącej ilości dóbr;

• rosły koszty sprawowania władzy (wystawność dworów) oraz koszty nadzwyczajne (wojny najeźdźcze i obronne) ponad przyrost podatków; w konsekwencji nie można było efektywnie zarządzać, bo nie było wystarczającej ilości pieniądza odpowiadającego potrzebom zarządzającego.

.

     Reakcją zarządzających było zazwyczaj psucie pieniądza. Nie było dosyć kruszców, więc należało psuć pieniądz, żeby go pomnożyć. Psucie pieniądza było tak zwanym mniejszym złem. Gdyby nie było tego zepsutego pieniądza, wówczas gospodarka podupadałaby z braku pieniądza.

.

     Pierwsze banki powstawały już w XIV wieku w miastach włoskich. Prowadziły je osoby o szemranej proweniencji, które moglibyśmy z dzisiejszej perspektywy w najlepszym przypadku nazwać cinkciarzami. Słowo „bank” pochodziło z języka włoskiego, „banco” oznaczał „ławkę”. Pierwsi bankierzy zajmowali się wymianą pieniędzy, a było ich wówczas wiele rodzajów, oraz udzielaniem kredytów. Spłaty kredytów niekiedy należało egzekwować siłą.

boe

     Dopiero pod koniec XVI wieku utworzono pierwszy bank, który wyraźnie służył interesom państwa i panującego. W 1593 roku szkocki poszukiwacz przygód, William Paterson (1658-1719), namówił pierwszego hrabiego Halifaxu, Charlesa Montagu (1661-1715), do założenia Banku Anglii. Paterson zjednał sobie grupę kupców z londyńskiego City, którzy gotowi byli założyć spółkę akcyjną, która pożyczyłaby królowi (i państwu) 1,2 mln funtów na 11 lat, przy rocznych odsetkach 8% (król miał także pokrywać koszty prowadzenia spółki, które wynosiły 4.000 funtów rocznie). Dług miał być spłacany z przychodów podatkowych państwa.

     Oczywiście, ten dług nie został nigdy spłacony, a kupcy, którzy wnieśli do niego swoje kapitały przez wiele lat czerpali godziwe zyski. Dopiero w 1944 roku Bank Anglii został znacjonalizowany.

.

     Dlaczego banki miały dobroczynne działanie na gospodarkę? Otóż, przed założeniem banku zasoby pieniędzy osób majętnych spoczywały nieaktywne, z reguły schowane i zabezpieczone. Zdeponowanie ich do banku, a następnie pożyczenie ich królowi powodowało, że pieniądz ponownie trafiał do obrotu, zasilał gospodarkę. Było to rozwiązanie znacznie bardziej efektywne dla powiększenia zasobów pieniądza niż psucie pieniądza.

.

     Działanie ówczesnych banków miało u swojej podstawy efektywne wykorzystanie zasobów pieniądza. Jakkolwiek ilość kruszcu pozostawała niezmienna to powołanie banku powodowało, że pieniądz nieaktywny gospodarczo wracał do obiegu gospodarczego. Gospodarka otrzymywała w ten sposób silny bodziec do rozwoju.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>