Bank (2)

.

.

czyli rozwój gospodarczy związany jest z ilością pieniądza

.

.

     Rozwój ekonomii polega na wymyślaniu coraz to nowych mechanizmów pozwalających zwiększać podaż pieniądza do gospodarki. Początkowo ilość pieniądza wynikała z ilości kruszców. Gdy ich było zbyt mało, wówczas pieniądz po prostu fałszowano.

bank2

     Fałszowanie pieniądza było korzystne dla gospodarki. Dodatkowe, powstałe w wyniku fałszerstwa pieniądze, pozwalały nabywać dobra, które, w przeciwnym razie, nie weszłyby do obrotu społecznego.

.

     Pierwsze banki, które zaczęły powstawać od XIV wieku wydając kwity za zdeponowane złoto w istocie wprowadzały do obiegu gospodarczego pieniądz, który w innym przypadku spoczywałby w skarbcach osób majętnych – a więc byłby gospodarczo nieużyteczny. Deponując złoto i drukując w to miejsce banknoty banki zwiększały ilość pieniądza w gospodarce. Jeśli wydawały więcej kwitów, aniżeli wynosiła wielkość depozytów, dokonując tym samym oszustwa, to także zwiększały ilość pieniądza w obrocie. Wprawdzie przypisujemy tej ludzkiej ułomności miano „chciwości”, ale w tym wypadku prowadziła ona, w społecznym wymiarze, do rozwoju całej gospodarki.

.

     Papiery wartościowe w obrocie gospodarczym m.in. weksle, czeki, udziały, akcje, obligacje itp. także zwiększają wolumen obrotów w gospodarce. Temu samemu celowi służą derywaty, czyli papiery wartościowe pochodne.

.

     Im więcej pieniądza można wygenerować tym większe potencjalne możliwości finansowania działalności gospodarczej.

.

     Papier wartościowy jest fizycznie tylko zapisanym papierem, nie ma żadnej wartości poza umowną, wynikającą z wartości podpisu strony zobowiązującej się. Przykładowo, papierem wartościowym jest papierowy pieniądz. Jego wartość wynika z zaufania jakim darzymy bank centralny. Wiadomo, że żaden bank na świecie nie posiada na tyle złota, żeby zagwarantować wymienialność pieniądza na złoto. Drukując gotówkę bank centralny potwierdza podpisem swego prezesa (lub skarbnika), że banknot ma takie pokrycie, jest uczciwym papierem, gwarantowanym autorytetem banku centralnego i państwa.

.

     Im więcej papierów wartościowych można wygenerować tym większe potencjalne możliwości finansowania działalności gospodarczej.

.

     Papier wartościowy jest gwarancją wartości pieniądza. Ale ani pieniądz, ani papier wartościowy nie mają żadnej wartości użytkowej, a jedynie umowną. Nawet nie muszą mieć formy materialnej. Może to być zapis na koncie, na karcie magnetycznej, na dysku komputera itd.

.

     Wartość pieniądza gwarantowana jest podpisem prezesa/skarbnika banku centralnego na banknocie. Wartość papieru wartościowego, który potwierdza wiarygodność i wartość pieniądza, gwarantowana jest podpisem prezesa innej instytucji, teoretycznie bardziej wiarygodnej.

.

bs     Kiedy pod koniec II wojny światowej w 1944 roku w Bretton Woods tworzono podwaliny pod powstanie Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego to zamiarem stron było wyeliminowanie kruszcu jak gwaranta wartości pieniądza. Ani Bank Światowy ani Międzynarodowy Fundusz Walutowy nie miały ani grama złota. Za to miały podpisy, podpisy, podpisy bardzo ważnych osób.

.

.

     Te podpisy pozwały pożyczać państwom pieniądze. A pieniądze powstawały z niczego, przez prosty zapis na koncie. Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy należą do najpotężniejszych instytucji finansowych na świecie, ale przecież powstały dosłownie z niczego. I nic nie miały u zarania. Ich wiarygodność gwarantowały US_gold_reservespodpisy osób reprezentujących ówczesną gospodarczą i polityczną potęgę Stanów Zjednoczonych. W tamtym okresie Rezerwa Federalna Stanów Zjednoczonych dysponowała zasobami złota aż do 22.500 ton, więc każda deklaracja przedstawicieli tego państwa wydawała się być poparta tą górą złota. Nadto jednostronna deklaracja prezydenta Trumana w 1948 roku o gotowości wymiany każdych 35 dolarów na uncję złota dodatkowo wzmocniła pieniądz. Odtąd Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy i stojące za nimi Stany Zjednoczone mogły otrzymywać na własność i administrować wszystkimi dobrami świata. Ale dzięki temu zabiegowi rozwijaliśmy się tak szybko jak nigdy wcześniej i doświadczyliśmy dobrobytu jaki nigdy wcześniej nie był znany ludzkości.

.

     I tu dochodzimy do sedna naszych rozważań: pieniądz jest tylko prawem do udziału w wymianie dóbr. PIENIĄDZ JEST MIERZALNYM PRAWEM DO UDZIAŁU W WYMIANIE DÓBR.

.

deal1.

    Społeczeństwo stałe wytwarza dobra. I potem następuje podział tych dóbr między uczestników społeczności. Każdy z nas nabywa prawo do udziału w tym podziale dóbr. Jedni otrzymują większe prawa do korzystania ze społecznie wytworzonych dóbr, inni mają mniejsze te prawa, a jeszcze inni całkiem znikome.

.

     Prawa do udziału w podziale dóbr nabywa się z zasady przez uczestnictwo w jego wytworzeniu. Czyli pracując nabywamy prawa do udziału w podziale dóbr. Za pracę dostajemy pieniądz. To prawo jest mierzalne: tyle ile dostajemy pieniądza, tyle mamy prawa do nabycia wytworzonych przez innych dóbr.

.

     PIENIĄDZ JEST MIERZALNYM PRAWEM DO UDZIAŁU W WYMIANIE DÓBR. Kiedyś tego pomiaru dokonywaliśmy mierząc ciężar kruszcu – im posiadacz miał więcej kruszcu tym większe miał prawo do nabywania dóbr. Potem ten nominał ciężaru wybijany był na metalowych krążkach kruszcu – pieniądz bity. Niepotrzebna była waga, można było polegać na wybitym nominale. Z czasem zaczęto wybijać nominał na papierze. Potem były to cyfry na kontach w banku. A współcześnie te same cyfry są także na nośnikach elektronicznych.

.

     Pieniądz jest mierzalnym prawem do udziału w wymianie dóbr, jest prawem … prawem czyli rodzajem społecznej umowy. Raz umawiamy się w ten sposób, a innym razem w inny sposób. Za każdym razem w sposób zależny od technicznych środków jakimi dysponujemy.

.

paterson     Nie ma prawa uniwersalnego. W 60% państw mamy prawo kodeksowe, w 30% common law, w 10% inne, w tym islamskie. Inne też są normy w różnych kulturach. Inne za ich nieprzestrzeganie grożą sankcje. Ważne, żeby prawo było przestrzegane, wówczas mamy porządek społeczny.

.

     Bank Anglii założony z pomysłu szkockiego poszukiwacza przygód Williama Patersona w 1594 roku odniósł sukces.  Pomysł polegał na tym, że kupcy złożyli do depozytu złoto, a w zamian wydali królowi papiery, żeby wprowadził je w obrót gospodarczy, na zakup środków do dalszego prowadzenia wojny. Bank rękami króla wprowadził do obrotu gospodarczego papiery, których zabezpieczeniem było złożone w bankowym sejfie złoto. I ta formuła banku się sprawdziła – przez kolejnych 350 lat akcje prywatnego banku rosły na wartości. W 1944 roku Bank Anglii został znacjonalizowany.

.

law.

    Wydawało się, że wystarczy zdeponować w banku jakąś wiarygodną wartość, żeby pod ten zastaw móc wprowadzić nowe pieniądze w gospodarczy obrót. A co może być podobnie jak złoto równie cenne i nietracące z upływem czasu na wartości? Ziemia, nieruchomości …

.

     Taki był zamysł Johna Law. John Law (1671-1729) był szkockim, awanturnikiem, poszukiwaczem przygód, hazardzistą etc. – utrzymywał się z gry w karty o wysokie stawki, głównie faraona i basety. Można powiedzieć, że proweniencję i narodowość Paterson i Law mieli podobne. Paterson pomysłem Banku Anglii odniósł sukces. A Law z wierzchołka nieprawdopodobnego bogactwa stoczył się na samo dno, uciekiniera i tułacza. Aż w końcu umarł na wygnaniu w zapomnieniu i nędzy. Wyjaśnijmy dlaczego …

law2

.

     Wiele z tego co pisał Law w „Money and Trade” znalazło potwierdzenie w późniejszej praktyce gospodarczej, m.in.:

.

• Ilość pieniądza należy dostosować do potrzeb gospodarki, niezależnie ile mamy kruszcu: „Tak czy owak żadne prawa nie są w stanie popchnąć gospodarki do przodu. Nie da się zaangażować większej liczby ludzi do pracy, jeśli nie mamy większej ilości pieniądza w obiegu, żeby wypłacać im zarobki. Można ich za to zaangażować do pracy, dysponując kredytem, jednakże nie da się tego zrobić, jeśli ów kredyt nie znajdzie się w obiegu, tak aby pracownicy mogli zaopatrywać się w potrzebne im rzeczy. Jeśli przyjmiemy takie rozwiązanie to kredyt stanie się pieniądzem i będzie miał taki sam wpływ na handel krajowy i zagraniczny”.

.

• Pisał też między innymi, że jeśli w gospodarce jest zbyt mało pieniądza i zwiększymy jego ilość to: „druga połowa populacji uważana za obiboków, znajdzie zatrudnienie, wzrośnie wydajność rolnictwa, rozwinie się produkcja manufaktur, wymiana towarowa zwiększy się, zarówno jak chodzi o ilość, jak i wartość, nastąpi zrównoważenie handlu z zagranicą, a zagraniczne złoto i srebro zaczną napływać do kraju. I przeciwnie: jeśli zmniejszy się ilość pieniędzy, część z tych, którzy dziś mają pracę, straci ją albo będzie zatrudniana w sposób mniej produktywny, wymiana towarowa zmniejszy się zarówno pod względem ilości, jak też wartości i jeśli wydatki konsumpcyjne państwa nie zostaną proporcjonalnie zmniejszone, bilans w handlu zagranicznym przechyli się na korzyść obcych krajów”.

.

• Współczesny pieniądz jest długiem, więc i to rozważanie jest ciekawe: „Pieniądz i dług są ze sobą ściśle powiązane, a od czasu do czasu stają się synonimami, tak że tworzenie jednego stwarza niebezpieczeństwo powołania do istnienia drugiego. Rozpatrywany na czysto prywatnym gruncie pieniądz jest majątkiem, dług zaś ciężarem. Majątek jednego człowieka jest finansowym ciężarem dla drugiego. Rozpatrywany na gruncie instytucjonalnym, pieniądz w formie depozytu reprezentuje obciążenie instytucji finansowych, podczas gdy dług w formie pożyczek stanowi o ich bogactwie”.

.

.

Plan, który realizował Law na zlecenie króla obejmował z grubsza następujące etapy:

• Utworzenie banku ziemskiego z prawem emisji papierowego pieniądza (pod zastaw ziemi). Wyemitowany pieniądz miał zasilać francuską gospodarkę, która miała zacząć się rozwijać.

• Za emitowane pieniądze bank kupuje akcje kompanii handlowej (Kompania Missisipi). Kompania osiąga zyski na handlu z kolonią francuską w Ameryce (Luizjaną), jej akcje zwyżkują.

• Kompania emituje kolejne serie akcji, a dochód z ich sprzedaży umożliwia spłacenie długów królewskich.

.

Takie były plany … a jak potoczyło się życie?

.

• 2 maja 1716 roku Law otrzymał patent na założenie Prywatnego Banku Generalnego. W niecały rok później, 10 kwietnia 1717 roku, Rada Stanu wydała dekret ustanawiający banknoty emitowane przez Bank Generalny legalnym środkiem płatniczym służącym do płacenia podatków. 4 grudnia 1718 roku stał się faktycznym Bankiem Królewskim.

     Początkowo Bank miał wyemitować 3 mld liwrów – na tyle Law wyliczył potrzeby francuskiej gospodarki. Jednak do grudnia 1719 roku wyprodukowano i wprowadzono w obieg 5,2 mld liwrów.

.

• W sierpniu 1717 roku Law założył Kompanię Missisipi. Kurs akcji od początku rósł, bo missizapowiadały się znakomite zyski. A poza tym Bank Generalny pompował w gospodarkę duże ilości papierowego pieniądza, który gdzieś musiał znajdować ujście. Ceny akcji Kompanii Missisipi wzrosły z początkowo 500 liwrów do 6.500 w październiku 1719 roku, a w grudniu 1719 roku nawet do 10.000 liwrów.

.

     Ostatecznie przedsięwzięcie Kompania Missisipi zakończyło się finansowym niepowodzeniem. Ceny akcji zaczęły spadać. Żeby zapobiec panice Law zobowiązał się skupować je po 9.000 liwrów za sztukę. Żeby móc je skupować musiał produkować ciągle nowe pieniądze. Ostatecznie Francja została zalana ogromnymi ilościami pieniądza – od stycznia do maja 1720 roku ilość pieniądza podwoiła się.

.

     Teraz z kolei w obawie o krach wywołany chaosem Law zaczął schładzać gospodarkę. Najpierw ogłosił dewaluację o 50%. We wrześniu 1720 roku unieważnił wszystkie wysokie banknoty.

.

     10 października 1720 roku rząd ogłosił, że od 1 listopada papierowe pieniądze przestają być legalnym środkiem płatniczym. 27 listopada zamknięto Bank Królewski. Bardzo wielu ludzi, którzy zostali z papierowymi pieniędzmi, popadło w ruinę.

.

     17 grudnia 1720 roku Law opuścił Paryż i udał się na tułaczkę. Z powrotem zaczął żyć z hazardu, gry w karty. W sierpniu 1728 roku odwiedził go w Wenecji Monteskiusz. Po wizycie zanotował, że ten niegdyś najbogatszy człowiek Europy „bardziej kochał idee niż swoje pieniądze”.

.

     Law zmarł na zapalenie płuc 21 marca 1729 roku. Jego żona trafiła do klasztoru, gdzie zmarła w 1747 roku.

.

.

.

[cdn]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>