Bez pieniądza (suplement)

Dane przytaczane w tekście pochodzą z oficjalnych statystyk ZSRR (Soviet Union, Union of Soviet Socialist Republics)

.

.

     „Mieliśmy zjawisko dezercji w armii, jak również i na froncie pracy: pracowałeś na kapitalistę, pracowałeś na wyzyskiwacza i dlatego oczywiście pracowałeś źle; ale teraz pracujesz dla siebie, dla władzy robotniczo-chłopskiej. Pamiętaj, że należy rozstrzygnąć kwestię czy potrafimy pracować dla siebie, gdyż w przeciwnym razie, powtarzam, naszą republikę czeka zguba […] Gospodarujcie wszyscy. Kapitaliści będą obok was – obok was będą również kapitaliści zagraniczni, koncesjonariusze i dzierżawcy, będą oni zdzierali z was setki procentów zysku, będą się przy was bogacili. Niech się bogacą, wy zaś nauczycie się od nich gospodarować i dopiero wtedy potraficie zbudować republikę komunistyczną […] I na tę naukę, naukę trudną, surową, niekiedy nawet okrutną, trzeba się zdecydować, innego bowiem wyjścia nie ma”. (Lenin, Dzieła, t.33).

.

.

I. Rosja przed rewolucją październikową 1917 roku

.

Rosja     Rosja – największe obszarowo państwo świata w 1913 roku zajmowało powierzchnię 21,4 mln km2 i było zamieszkane przez 170,9 mln mieszkańców. Rosja była większa niż dzisiejsze USA, Chiny, Niemcy, Francja, Włochy, Wielka Brytania, Hiszpania i Japonia razem wzięte, była prawie pięć razy większa niż współczesna Unia Europejska (UE-28). Rosja zawsze była także państwem zacofanym w stosunku do reszty Europy. Położenie geograficzne powodowało, że długo nie była narażona na agresje rozwiniętych cywilizacyjnie sąsiadów. Niepodległość straciła tylko raz, ale za to na prawie dwa wieki (1223-1380), w wyniku najazdu Mongołów Czyngis-Chana (1152/67-1227).

.

     Od początku XX wieku ludność Rosji wzrastała każdego roku o kilka milionów. W 1899 roku Imperium zamieszkiwało 130,3 mln ludzi, a w 1913 roku było to już 170,9 mln – przyrost o 40 mln ludzi w okresie 14 lat! Dodatkowo była to ludność wielonarodowościowa. Według spisu z roku 1897 było to ponad sto narodowości.

.

ussr-map     Według różnych źródeł odmiennie podawana jest struktura klasowa ludności. Jedni autorzy twierdzą, że bogate mieszczaństwo tzw. burżuazja stanowiło około 3,6% społeczeństwa, bogaci chłopi tzw. kułacy to około 12,3%, chłopi – 65,1%, ubodzy robotnicy niepłacący podatków tzw. proletariat – 16,7%, pozostali (uczniowie, starcy, wojskowi) – 2,3%. Inni, za Leninem, że burżuazja stanowiła około 2%, zamożni drobni właściciele – około 18%, ubożsi drobni właściciele – około 36%, proletariusze i półproletariusze – około 64%. W każdym przypadku biedota stanowiła przynajmniej 2/3 społeczeństwa.

.

    Ludzie żyli głównie na wsiach. W latach 1862-1866 w europejskiej części Rosji w miastach i miasteczkach żyło zaledwie 10,6% ludności (8,16 mln), a w roku 1897 – 13% (16,8 mln). Słowem wielonarodowościowa zacofana biedota gnieżdżąca się po wsiach. Rosja pozostawała jednym z najbardziej zacofanych państw na świecie.

rosja_1     Wraz ze wzrostem liczby ludności Imperium zwiększało produkcję przemysłową.  Jednak nie były to jak w zachodniej Europie fabryki, ale raczej, szczególnie w przemyśle lekkim, drobne rodzinne manufaktury, w których uzyskiwano niskie koszty produkcji przez zatrudnianie członków rodzin. Większe przedsiębiorstwa należały z reguły do kapitału obcego. W 1900 roku w przemyśle wydobywczym kapitały obce rosja_2stanowiły 70% obcych wkładów, w maszynowym i metalowym – 72%, w chemicznym – 31%. Szacunki przeprowadzone dla roku 1917 oceniały udział kapitałów obcych w całej gospodarce 2,243 mld rubli, w tym w przemyśle 1,63 mld rubli co stanowiło ponad 36% całego majątku zainwestowanego w tym dziale gospodarki (łącznie z ziemią). Bez przesady można powiedzieć, że Rosja w równym stopniu stanowiła przedmiot eksploatacji dla Europejczyków co ich kolonie w Afryce czy Azji. Z Rosji wywożone były za bezcen surowce i produkty rolne, a przywożone po wysokich cenach produkty przemysłowe. Zwykła gospodarka rabunkowa. W 1913 roku zyski kapitału obcego szacowano na około 250 mln rubli, co wydaje się wskazywać, że najważniejsze decyzje dotyczące gospodarki rosyjskiej zapadały w stolicach Zachodniej Europy. W 1917 toku kapitały w największym stopniu pochodziły z Francji – 32,6% (732 mln rb), Anglii – 22,6% (507 mln rb), Niemiec – 19,6% (442 mln rb), Belgii – 14,4% (322 mln rb), USA – 5,3% (188 mln rb), inne – 5,5% (122 mln rb).

.

     Od początku XX wieku następowała monopolizacja przemysłu rosyjskiego z równoczesnym wiązaniem go z kapitałem bankowym. Obcy kapitał tworzył syndykaty dla eliminacji konkurencji. W 1882 roku powstał związek fabrykantów szyn kolejowych, który skupił 75% produkcji, w 1885 roku – syndykat „Briańsk-Warszawa” jednoczący odlewnie żelaza i stali, w 1887 roku – syndykat cukrowniczy, w 1893 r. – naftowy, w 1898 r. – kartel węglowy, w 1902 roku – syndykat „Prodamet” obejmujący w 1909 roku 90% metalurgii, w 1909 roku – syndykat „Turboprodaż” – sprzedaż rur żelaznych, potem syndykat „Produgol” – sprzedaż donieckiego węgla, syndykat „Prodwagon” – zrzeszający fabryki wagonów itd. W roku 1910 w przedsiębiorstwach zatrudniających ponad 500 robotników pracowało ponad połowa zatrudnionych (53,5%), a w zatrudniających poniżej 50 pracowników zaledwie 11,6%.

.

majątek

    Rosyjskie rolnictwo (łącznie z leśnictwem, rybołówstwem i łowiectwem) wytwarzało aż 54 – 56%, przemysł (z budownictwem) – 26 – 30%, transport (i łączność) – 6,6 – 8,6%, a handel – 8 – 9%. Dochód narodowy na jednego mieszkańca wynosił w roku 1913 w Rosji 101 rb, podczas gdy w Niemczech – 288 rb, Anglii – 460 rb, USA – 682 rb. Dochód narodowy Rosji wynosił 13,4 mld rb, Anglii – 21,2 mld rb, a Stanów Zjednoczonych – 66,9 mld rb.

.

.

     O zacofaniu cywilizacyjnym Rosji najlepiej świadczy porównanie jej produkcji z produkcją państw najlepiej podówczas rozwiniętych w przeliczeniu na jednego mieszkańca (dane z roku 1913):

● surówka żelaza: USA – 8%, Anglia – 12%, Francja – 12%,

● stal: USA – 8%, Anglia – 16%, Francja – 16%,

● węgiel, w przeliczeniu na węgiel kamienny: USA – 3%, Anglia – 3%, Francja – 17%,

● ropa naftowa: USA – 18%,

● energia elektryczna: USA – 5%, Anglia – 13%, Francja – 26%,

● cement: USA – 7%, Anglia – 17%, Francja – 23%.

.

rosja_emisja     Właściciele rosyjskiej gospodarki zamieszkiwali w Europie Zachodniej i Zachodnia myśl ekonomiczna stanowiła reguły dla jej funkcjonowania. Rosyjskim pieniądzem były złote monety i papierowe banknoty. Każdemu papierowemu banknotowi musiało towarzyszyć zdeponowanie w centralnym skarbcu ilości złota równemu nominałowi wydrukowanego banknotu. Jak widać z załączonego obok wykresu tą lekcję ekonomii Rosjanie odrabiali wzorcowo. Tylko na bardzo krótko, w roku 1906, nie było pełnego pokrycia w złocie emisji papierowej. Rosja wzorowo odrabiała lekcje Zachodniej ekonomii.

.

     Największą wadą tego rozwiązania było to, że to dysponenci złota odgrywali pierwszoplanową rolę w gospodarce. Kto miał złoto, ten dyktował warunki. Kto nie miał złota, ten myślał tylko o tym jak je posiąść. Posiadanie złota było kluczem do dobrobytu.

.

     W oparciu o zasoby złota można było emitować pieniądz. Pieniądz miał charakter dodatni i rósł w czasie. Każdy, kto go pożyczał oddawał kwotę powiększoną o odsetki. Można było czerpać zyski dokonując operacji pieniądzem. Powstawał łańcuch: kto miał złoto, ten miał pieniądz, kto miał pieniądz ten miał odsetki. Upraszczając, kto miał złoto ten dyktował warunki każdemu, od polityka i bankiera poczynając, a na rzemieślniku i rolniku kończąc – wszyscy oni pracowali na niego.

.

     Rosyjska gospodarka w dużej części należała do zachodnioeuropejskich właścicieli. Pożywką dla gospodarki był (i jest) system bankowy. Jeszcze 1. stycznia 1890 roku w Rosji działały tylko 34 banki akcyjne z 47 oddziałami. Ale już w 1905 roku było ich 35 z 195 oddziałami, w 1915 roku – 47 z 743 oddziałami. Postępowała też koncentracja kapitału bankowego, w 1914 roku 12 największych banków dysponowało 80% wszystkich wkładów.

.

     Na porządek społeczny od zarania dziejów składają się działania polegające na wytwarzaniu dóbr, pilnowaniu ładu społecznego oraz celebracji społecznej. Pierwsi wytwarzają dobra, drudzy stoją na straży mechanizmów społecznych, trzeci są oznakami trwałości społeczeństwa. Pierwsi – zazwyczaj ciężko pracują ledwo wiążąc koniec z końcem, drudzy – pilnują warunków, w których ta praca się odbywa, trzeci – stanowią elity, grupę próżniaczą.

.

     Jednak to grupa próżniacza jest mechanizmem sprawczym społeczeństwa, jego know-how. W niej jak w soczewce zgromadzone są w największym stopniu majątki, intelekt, władza i pamięć społeczna. Społeczeństwo bez elit nie jest zdolne do funkcjonowania. Jakość społeczeństwa i jego zdolność do przetrwania zależy w największym stopniu od jakości elit.   

.

     W carskiej Rosji zanikło znaczenie elit. Po pierwsze, dlatego, że dużą ich część stanowili napływowi, obcy rosyjskiej kulturze, cudzoziemcy. Po drugie, gwałtownie wzrastająca liczba ludności (około 1/3 w okresie 15 lat) spowodowała równie gwałtowne pogorszenie warunków życia. Po trzecie, sromotnie przegrana wojna spowodowała utratę zaufania do elit przedwojennych. Narodziła się potrzeba nowego ładu społecznego.

.

.

II. Wojenne bankructwo Rosji

.

     Wydatki Rosji na prowadzenie wojny były ogromne. W 1916 roku aż 1800 przedsiębiorstw pracowało na potrzeby obrony, a tylko 490 na zaopatrzenie ludności. Aż 87% robotników zatrudnionych w przemyśle pracowało na potrzeby wojny. Wobec braków żywności w połowie 1916 roku wprowadzono kartki na cukier, chleb i mięso, a w 1917 roku wprowadzono obowiązkowe kontyngenty dostaw dla rolników. Jeśli chłop nie oddał państwu zboża to jego dobytek rekwirowano.

banknoty.

    Finanse państwowe popadły w ruinę. Dzienne koszty działań wojennych wynosiły: w 1914 roku – 16,3 mln rb, w 1915 roku – 26,2 mln rb, w 1916 roku – 22,4 mln rb, w 1917 roku – 55,6 mln rb. Dochody państwa były zbyt skromne dla pokrycia takich kosztów, więc najpierw sprzedawano złoto, a kiedy go zabrakło to zaciągano pożyczki. Do września 1917 roku państwo rosyjskie zaciągnęło zobowiązania na kwotę 42,5 mld rb, z tego zagranicą 8,5 mld rb.

.

.

     Już w dniu wybuchu rewolucji październikowej (7.11.1917) powstańcy obsadzili Bank Państwowy, spełniający rolę banku centralnego. W następnej kolejności zabrano właścicielom czyli upaństwowiono banki prywatne (dekret 27.12.1917) co przysporzyło powstańcom około 10 mld rubli. Skonfiskowane banki prywatne  podporządkowano Bankowi Państwowemu, a ten przemianowano ostatecznie na Bank Ludowy RFSRR. Przewłaszczony system bankowy miał finansować rewolucję.

.

zsrr-14     Ale to był dopiero początek zmian. Nowa władza wykonała:

szybki skok na kasę czyli nakazała rewizję sejfów bankowych i wprowadziła monopol handlu złotem. Każdy obywatel był odtąd zobowiązany sprzedać państwu złoto po ustalonym kursie i nie miał prawa więcej go posiadać. Anulowano  długi zarówno caratu jak i rządu tymczasowego co było zwykłą grabieżą pożyczkodawców czyli tzw. klas posiadających,

nacjonalizację czyli zabrała właścicielom przedsiębiorstwa. 28 listopada 1920 roku wydano nawet ustawę o nacjonalizacji przedsiębiorstw przemysłowych zatrudniających powyżej 5 robotników, jeżeli znajdują się w nich silniki, i powyżej 10 robotników w zakładach bez silników.

W ten sposób cała bankowość i cały przemysł znalazły się w rękach państwa.

.

zsrr_n     Jednym z pierwszych posunięć nowej proletariackiej władzy była olbrzymia emisja pieniądza. Jak wiadomo, emitent pieniądza  za drukowane przez siebie papierki może nabyć wszystko dopóki znajduje chętnych do sprzedaży dóbr. W warunkach terroru, a taki zapanował po 2 września 1918 roku kiedy wprowadzono dekretem stan wojenny, wszyscy tym coraz bardziej tracącym na wartości pieniądzem posługiwać się musieli. Oczywiście, emisja pieniądza nie była tak jak za carskiej Rosji zabezpieczona jakimikolwiek rezerwami złota. Pieniądz był już tylko i wyłącznie zadrukowanym papierkiem. W okresie 3,5 roku tj. od 1 stycznia 1918 do 1 lipca 1921 ilość pieniądza wzrosła 86 razy. A wartość rubla w tym samym okresie w przeliczeniu na złoto zmalała 1950 razy.

W stosunku do lipca 1914 roku ilość pieniądza w obiegu wzrosła około 1250 razy.

.

    Likwidacja prywatnego systemu bankowego trwała przez cały 1918 rok. Nowa władza upaństwowiła czyli zagrabiła wszystkie banki i towarzystwa kredytowe anulując ich listy zastawne i obligacje. Następnie wszystkie banki połączono z Bankiem Ludowym Republiki Rosyjskiej, który wcześniej był bankiem centralnym Rosji. 19 stycznia 1920 roku zlikwidowano i ten bank i cały system kredytowy. Emisję pieniądza powierzono urzędnikom – Centralnemu Budżetowo-Rozrachunkowemu Zarządowi przy Ludowym Komisariacie Finansów. Tym samym formalnie klasyczny system pieniężny przestał w Rosji istnieć.

..

     Nowy międzynarodowy podmiot, Sowiecka Rosja a potem Związek Radziecki, miał trudny początek. Jego poprzednikiem była zacofana gospodarczo carska Rosja, w której około 85% ludności żyło na wsiach. Rosyjskie elity w dużej części stanowili cudzoziemcy, do nich należał przemysł.

.

     Przegrana I wojna światowa, a potem rewolucja i międzynarodowa interwencja zbrojna spowodowały olbrzymie zniszczenia kraju. Produkcja przemysłowa spadła siedmiokrotnie, rolna – o jedną trzecią. Zniszczeniu uległa duża część majątku narodowego – szacunki mówiły o zniszczeniach ocenianych na 39 mld rubli, przy całkowitym majątku 92,5 mld rubli (1914 r.).

..

     Zginęło także około 20 mln ludzi, z tego 15 mln w wyniku rewolucji październikowej. Z tej liczby ofiary głodu stanowiły 8-9 mln, a 3-4 mln ludzi to ofiary egzekucji i pacyfikacji ludności cywilnej przez aparat terroru. Zabijane były głównie elity. W wyniku eksterminacji powstał nowy typ społeczeństwa, w którym wszyscy mieli być równi i wszyscy jednakowo pracować.

.

     Finansjera, przemysłowcy i obszarnicy mieli od tej pory nie istnieć. Pieniądz jak przedmiot spekulacji i akumulacji kapitału został w Sowieckiej Rosji zlikwidowany. Nastała nowa era gospodarki, kultura bez tradycyjnego pieniądza.

.

.

III. Ułomny kapitalizm ZSRR

.

     Założenia komunizmu były piękne: wszyscy mieli być równi, jednakowo pracować i jednakowe za tą pracę otrzymywać wynagrodzenie. Równość ludzi wykluczała wyzysk człowieka przez człowieka. Powszechny obowiązek pracy wykluczał utrzymywanie przez społeczeństwo próżniaczych klas właścicieli ziemskich, przemysłowców i finansistów.

.

     Początki nowej władzy wskazywały na silną chęć realizacji tych celów. Komuniści przejęli wszystkie banki i przedsiębiorstwa. Rozdmuchali do gigantycznych rozmiarów inflację i zniszczyli pieniądz. Zlikwidowali banki, wprowadzili „urawniłowkę” wynagrodzeń i podatek w naturze. Wymordowali w sposób masowy dawne elity i spodziewanych przeciwników, wprowadzili terror.

.

     Ale kraj podążał ku ruinie. Nawet zwolennicy się buntowali – w marcu 1921 roku doszło do rozruchów w Kronsztadzie, a chłopi przyłączali się do licznych rebelii. Latem tegoż roku susza zniszczyła zasiewy na Powołżu, Kaukazie, Krymie, części Ukrainy i na Uralu – do maja 1922 roku z głodu umarło około 1 mln osód. Po drogach całej Rosji wałęsały się grupy osieroconych dzieci, a starzy członkowie oddawali masowo legitymacje partyjne.

.

     W tej sytuacji komuniści zezwalali na częściowy powrót dawnego ustroju. W miasteczkach odrodziły się jarmarki, a w dużych miastach nawet ponownie działały giełdy. Zezwolono na oddawanie w dzierżawę osobom prywatnym zakładów przemysłowych oraz na tworzenie nowych prywatnych przedsiębiorstw pod warunkiem zatrudniania przez nie nie więcej niż 20 pracowników. Jak grzyby po deszczu wyrastały restauracje, kluby, kawiarnie, w których pełno było nowobogackich. Na przełomie 1922-1923 udział sektora prywatnego w handlu detalicznym wynosił 80%. W czerwcu 1921 roku zezwolono na posiadanie dowolnej ilości pieniędzy papierowych, w kwietniu 1922 roku – na posiadanie i obrót złotem, srebrem i platyna (oprócz monet), a w lutym 1923 roku – na transakcje złotem i srebrem w sztabach oraz walutami i dewizami zagranicznymi. Odradzała się tak zwana ideologia burżuazyjna, mnożyły się „wywrotowe” pisma wydawane zarówno w kraju (Ekonomist), jak i na emigracji (Nowaja Rossija, Smiena wiech, Nowyj put, Nakanunie). „Smiena wiech” wręcz nawoływał do poparcia władzy radzieckiej: „wkroczyła ona na drogę po której stacza się ona ku zwykłej władzy burżuazyjnej”.

.

     Oficjalnie Lenin uważał, że nie może być mowy o odrodzeniu kapitalizmu w Rosji … ale wielkie firmy naftowe (Royal Dutch Shell, Standard Oil) wykupiły udziały rosyjskich przedsiębiorstw naftowych. Na konferencji w Hadze w 1922 roku zastępca komisarza ludowego spraw zagranicznych Maksim Litwinow przedstawił długą listę przedsiębiorstw naftowych, przeróbki drewna, kopalń itd., które rząd radziecki chciał oddać w dzierżawę kapitałowi zagranicznemu. Innymi słowy, komuniści nie potrafili zorganizować obrotu gospodarczego w społeczeństwie i chcieli oddać swoich obywateli w zarząd obcym kapitalistom. Państwa zachodnie jednak odmówiły.

zsrr_rolnictwo     30 grudnia 1922 roku utworzono Związek Radziecki, pierwsze państwo robotników i chłopów, w którym miał być sprawiedliwy ustrój społeczny. Ze względu na powszechny niedostatek żywności i głód główny wysiłek radzieckiej władzy koncentrował się na zwiększeniu produkcji rolnej. Zakładano kołchozy w różnych formach, niszczono bogatych chłopów (kułaków), ale te wysiłki nie przynosiły widocznych rezultatów. Wyniki produkcji rolnej były znacząco mniejsze niż w okresie przedwojennym. W szczególności produkcja rolna lat 1923-1927 stanowiła średnio 60% produkcji z lat 1909-1913.

zsrr_produkcja

.

.

.

    Zniszczenia wojenne (I wojny światowej, Rewolucji Październikowej, interwencji zachodniej, a potem wojny polsko-bolszewickiej) były tak znaczne, że dopiero wielkość produkcji w roku 1926 zrównała  z produkcją okresu przedwojennego. Aż 13 lat zajęło przywracanie stanu sprzed wojny.

.

zsrr_produkcja_1

.

.

.

.

     Wzrost produkcji najważniejszych artykułów przemysłowych przebiegał bardzo powoli. Jak widać na wykresie obok jeszcze produkcja w roku 1925 była mniejsza niż w okresie  przedwojennym. Do najniższego poziomu gospodarka sowiecka zeszła w latach 1920-1921.

.

.

.

.

.

.

IV. Komunizm jak religia

.

     W odbudowie gospodarki bolszewicy byli skazani na samych siebie. Ostatecznie do 1930 roku wpłynęło 2670 wniosków o umowy koncesyjne od zagranicznych podmiotów, z tego doszło do podpisania zaledwie 172. Produkcja przedsiębiorstw koncesyjnych nie odegrała znaczącej roli w radzieckiej gospodarce, ich wpływ był poniżej 0,5%.

.

coldwar     Przebudowa społeczeństwa z burżuazyjnego na socjalistyczne, a potem komunistyczne wymagała wielu ofiar. Żeby zmienić strukturę społeczeństwa wymordowano dziesiątki milionów ludzi. Zlikwidowano zarówno klasę właścicieli ziemskich, w tym chłop średniorolnych, jak i klasę tzw. burżuazji czyli przedsiębiorców, rzemieślników i drobnych ciułaczy. Powstało społeczeństwo jednorodnego proletariatu, który był pozbawiony własności, a środki do utrzymania nabywał codzienną żmudną pracą.

.

     Z upływem lat retoryka rewolucji październikowej traciła swój blask. Powtarzane w koło Macieju te same wezwania do jeszcze większego wysiłku i stwierdzenia o ustroju sprawiedliwości społecznej stawały się powoli sloganami. Rzeczywistość zastępowana była ideologią, w coraz większym stopniu opisywano zjawiska polityczne, historyczne i ekonomiczne z użyciem tych samych słów i konstrukcji myślowych. Pusta retoryka zastępowała rzetelne badania rzeczywistości.

.

     Tak jak w średniowieczu powołanie się na autorytet Arystotelesa (sic ait Aristotle) zamykało wszelką dyskusję i próby badania, i opisu rzeczywistości tak w nowym ustroju powołanie się na opinie Marksa, Engelsa, Lenina i (przejściowo) Stalina było jedynym możliwym podsumowaniem wszelkich badań naukowych. Kto celniej zacytował tych ideologów ten większym był uczonym i to niezależnie od tego jakiej dziedziny nauki badania dotyczyły – mogła to być zarówno fizyka, geografia, biologia jak i matematyka.communism_11111

        Komunizm/socjalizm z początkiem XX wieku ogarnął dużą część świata, a potem pod koniec tego wieku zaniknął. Miał być z założenia ustrojem sprawiedliwości społecznej, w którym człowiek nie będzie wykorzystywany przez człowieka. Aby tak się stało w sposób celowy przebudowano społeczeństwa, z zasady mordując „nieprzydatne” grupy społeczne (właścicieli ziemskich, przedsiębiorców, finansistów, oraz tzw. inteligencję czyli ludzi utrzymujących się z pracy innej niż fizyczna). W Korei  w latach 1975-1979 wymordowano w ten sposób jedną czwartą narodu.

.

     Czym był z perspektywy historycznej socjalizm/komunizm? Czy w istocie był nowym, odmiennym jakościowo ustrojem? Historycy konstatują, że komunizm ze społeczno-ustrojowego punktu widzenia w każdym z państw był dyktaturą, w której rządy sprawowano w większym lub mniejszym stopniu metodami terroru. Z ekonomicznego punktu widzenia był natomiast ułomnym kapitalizmem, w którym zlikwidowano wolny rynek, a jedynym kapitalistą stało się państwo.

.

     Pieniądz początkowo postrzegany był jako społeczne zło, bo dawał przyzwolenie na to, aby jedni, którzy go posiadali – mogli opływać w dostatki i wieść żywot próżniaczy, a inni, którzy byli go pozbawieni – skazani byli na katorżniczą pracę przez całe życie. Ale likwidacja systemu bankowego i pieniądza okazywała się szkodliwa dla społecznego przepływu środków produkcji i dóbr konsumpcyjnych. Początkowe sukcesy gospodarcze państw komunistycznych/socjalistycznych wsparte terrorem przekształcały z czasem w marazm i pustosłowie. Tam gdzie nie było wolności nie była też wyzwalana społeczna energia stanowiąca odwieczny motor ewolucyjnych przeobrażeń.

.

     Komunizm/socjalizm był ułomnym kapitalizmem, w którym jedynym kapitalistą miało być z założenia państwo. Po początkowym niszczeniu systemu bankowego i pieniądza, potem przystępowano do jego odbudowy. Z uwagą śledzono wszystkie nowe rozwiązania ekonomiczne powstające w tzw. kapitalistycznej części świata, a potem implementowano je wśród państw tzw. obozu socjalistycznego. „Obóz socjalistyczny” krok w krok podążał za „kapitalizmem”.

.

     Gospodarcza wydolność tego „jednopodmiotowego kapitalizmu” z upływem lat malała. Ekonomiczny dystans do państw kapitalistycznych powiększał się. Ludziom żyło gorzej i gorzej. Szczytne idee sprawiedliwości społecznej zastąpione zostały martwą obrzędowością i pustosłowiem. Prominenci celebrowali martwy porządek, który z czasem wszyscy uważali za szkodliwy i utrzymywany przez wsparcie aparatu opresji (policji i wojska). Powszechne było przekonanie, że wprawdzie w kapitalistycznej części świata występuje „wyzysk człowieka przez człowieka”, ale za to poziom materialnego życia i gwarantowany poziom obywatelskich swobód znacznie przewyższają to co kiedykolwiek będzie mógł zaoferować obywatelowi ustrój komunistyczny/socjalistyczny.

.

     Ostatecznie w 1980 roku rozpoczął się proces demontażu ustroju. Społeczeństwa, jedne po drugich, wracały do gospodarki rynkowej i kapitalistycznych korzeni. Jednak kapitał, w oparciu o który te wyzwalane społeczeństwa budowały rynkowy ład społeczny, pochodził z zagranicy. Rodziła się nowa zależność. Ale o tym opowiem już w innym artykule …

.

.

Post scriptum – Druga strona prawdy

.

     William Averell Harriman (1891-1986), doradca Roosevelta i ambasador USA w ZSRR (1943-1946) informował po spotkaniu ze Stalinem w czerwcu 1944 roku, że ten w przystępie szczerości wyznał: „dwie trzecie naszego podstawowego przemysłu zawdzięczamy waszej pomocy i waszej obecności technicznej”.

.

     Cytując te słowa w 1972, przed kierownictwem partii republikańskiej, Antony Cyril Sutton (1925 – 2002), znany angielsko-amerykański ekonomista, historyk i pisarz, dopowiedział resztę: „Stalin mógł był uzupełnić: pozostała jedna trzecia tego podstawowego przemysłu została zbudowana przez firmy niemieckie, francuskie, angielskie i włoskie.”

.

soviet     Od 1920 do 1945 prawie 1000 firm zagranicznych rzeczywiście bezpośrednio przyczyniło się do zbudowania lub wzmocnienia gospodarki ZSRR; spośród nich około jedna trzecia w sposób nieprzerwany. W latach 1920-1930, na 322 wymienione przez Suttona umowy (wraz z obecnością w ZSRR tysięcy techników z zainteresowanych krajów), na czoło wychodzą Stany Zjednoczone ze 114. kontraktami, Niemcy weimarskie z 94. i Wielka Brytania z 34. Następnie Japonia, Francja itd.

.

     Kontrakty te były trojakiego typu: ● koncesje pozostające całkowicie pod kierownictwem i administracją zagraniczną, ● przedsiębiorstwa mieszane, z współkierownictwem rosyjskim, ● pomoc techniczna, doradcy, patenty, dwustronne staże itd.

.

GDP_of_Russia_since_1989.svg     Warto przypomnieć, że m.in. ● 90% elektryfikacji i środków komunikacji radiowej zostało zrealizowane przez amerykańską RCA oraz Generał Electric, ● największa huta na świecie, w Magnitogorsku, została zbudowana przez McKee Corporation, na wzór huty w Gary w stanie Indiana, ● w 1932 i 1933 wyłącznie produkcja „Forda” w ZSRR wynosiła 80% wszystkich traktorów, ciężarówek i samochodów osobowych będących w użyciu w tym kraju.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>