Średniowiecze

.

dlaczego było “wiekami ciemnymi”?

.

.

TEZA

    Konstantyn Wielki (272-337) stworzył korporację kleryków chrześcijańskich dla sprawnego zarządzania Cesarstwem Rzymskim. Do roku 380 Kościół Katolicki stał się drugim po cesarzu właścicielem dóbr w Imperium, stały dopływ środków zapewniała dziesięcina. Biblia jest skutecznym poradnikiem dla administratorów – sprawom ekonomicznym i dobrego gospodarowania poświęconych jest ponad 2300 fragmentów, podczas kiedy wierze i modlitwie zaledwie po około 500.

.

     Kiedy jednak w roku 476 upadło Cesarstwo, wówczas Kościół poprzestał na pobieraniu dziesięciny, ale za to jako pierwszoplanowe uznał w Biblii fragmenty piętnujące obrót pieniądzem i chwalące ubóstwo. Skutkiem tego obrót pieniądza zanikł, a obrót gospodarczy Europy na kilka wieków praktycznie nie występował.

.

     Ponowne ożywienie gospodarcze nastąpiło wraz z upadkiem znaczenia Kościoła. Ukształtował się wówczas ład polityczny zbliżony do współczesnego (XIII w.). Wkrótce powrócono do myśli antycznej (Odrodzenie). Europa wyruszyła na gospodarczy podbój świata (wyprawa Kolumba).  

.

.

.

     Kultura europejska pojawiła się nagle. Eksplodowała jak wybuch wulkanu. Około VII wieku przed naszą erą rozkwitła kultura grecka. Twórczość Hezjoda, Homera, Talesa z Miletu, Heraklita z Efezu, Demokryta z Abdery, Protagorasa, Sokratesa, Platona, Pitagorasa i wielu, wielu innych … a  nade wszystko Arystotelesa, na trwałe weszła do kanonu kultury europejskiej.

.

     Historycy zgodnie twierdzą, że ten rozkwit kultury związany był z wynalezieniem pieniądza bitego. Nastąpiło to właśnie w VII w. p.n.e. w Lydii, czyli na wschodnich wybrzeżu ówczesnej Grecji (dziś jest to Turcja). Pieniądz bity spowodował gwałtowny rozwój handlu. Samo tylko miasto Korynt miało około 90 kolonii handlowych.

.

5702351_koloniegreckie     Rozwój handlu spowodował dostatek materialny. Ludzie bogacili się i żyło im się komfortowo jak nigdy wcześniej. Za dobrobytem przyszło zainteresowanie kulturą. Były to m.in. słynna grecka filozofia przyrody i filozofia humanistyczna, geometria i algebra, architektura (dorycka, jońska, koryncka), urbanistyka i budownictwo użytkowe, rzeźba, malarstwo ścienne i wazowe.

.

     Grecy bardzo długo nie mieli konkurencji. Aż do III w. p.n.e. Umownie przyjmuje się, że bitwa pod Kynoskefalaj w 197 r. p.n.e. zakończyła okres dominacji Greków. Siły były mniej więcej równe, ale to wojska republikańskie pokonały królewskich. Rzymskie legiony wygrały z macedońską falangą. O jej wyniku przesądziła przytomność umysłu anonimowego trybuna. Zginęło około 8.000 Macedończyków, oprócz tego 5.000 żołnierzy dostało się do niewoli. Straty po stronie rzymskiej wyniosły około 700 żołnierzy.

.

     Rodziła się nowa potęga – Rzym. Przepis na powodzenie był prosty – podbijali nowe terytoria, po czym na pokonanych nakładali obowiązek znacznych targ niewolnikowświadczeń fiskalnych. Silna gospodarka leżała u podstaw potęgi Rzymu. Pod podboju półwyspu Apenińskiego, czyli terenu dzisiejszych Włoch, Rzymianie byli w stanie wystawić 700.000 armię. W ten sposób opanowali wybrzeża morza Śródziemnego. W szczytowym okresie (II w. n.e.) Imperium zajmowało obszar 4,4 mln km2. Morze Śródziemne było wewnętrznym jeziorem Imperium i pełniło rolę szlaków komunikacyjnych.

.

     Imperium Rzymskie nie poległo w walce militarnej. Z terenów dzisiejszej Azji napływały ludy barbarzyńskie i osiedlały się na ziemiach Imperium. W zasadzie nie było żadnych bitew, bo też nie było wojska rzymskiego zdolnego odeprzeć barbarzyńców. Kiedy w połowie V w. n.e. Bicz Boży Attyla (406-453) najechał Imperium Rzymianie potrafili przeciwko niemu wystawić zaledwie 30-tysięczną armię. Wprawdzie pokonali go na Polach Katalaunijskich w 451 r., ale zwycięstwo zawdzięczali Wizygotom pod wodzą króla Teodoryka. Zresztą, w rok później niezrażony Attyla najechał i splądrował północną Italię.

.

     Dlaczego Imperium Rzymskie przestało istnieć? Zadecydowała, jak zwykle, gospodarka … Rzymian w Cesarstwie Rzymskim było nie więcej jak 5%. Zresztą, Rzymianie zwolnieni byli z podatków. Za to Imperium utrzymywało się z podatków i świadczeń  wszystkich pozostałych podbitych ludów. Jednak kolejni cesarze rzymscy zwalniali z podatków i nadawali przywileje podbitym ludom. W efekcie w III, IV i V wieku nie miał już kto pracować dla jedności i potęgi Imperium, a skarbiec był pusty. Kiedy barbarzyńcy przestępowali granice Imperium i osiedlali się na jego ziemiach w cesarskim skarbcu często nie było pieniędzy, żeby zmobilizować armię zdolną temu zapobiec.

.

     Od III wieku kolejni cesarze starali się utrzymać jedność Imperium, ale bez powodzenia. Imperium Rzymskie było tyleż tworem ogromnym, co słabym. Kiedy zarówno militarne, jak i gospodarcze działania okazywały się nieskuteczne, wówczas bodźca dla zjednoczenia Imperium zaczęto upatrywać w religii. Poniżej zestawiłem chronologicznie jak zmieniał się stosunek Cesarstwa do religii chrześcijańskiej – od prześladowań chrześcijaństwa, aż do wyniesienia chrześcijaństwa do rangi religii państwowej i tępienia innych kultów:

.

  • Septymiusz Sewer (193-211) – zakazał pod karą śmierci nawracania na chrześcijaństwo i kazał wbijać chrześcijan na pal.
  • Decjusz (249-251) – w 250r. nakazał wszystkim chrześcijanom w cesarstwie składać ofiary bogom rzymskim (efektem tego były pierwsze masowe prześladowania chrześcijan),
  • Walerian (253-260) – w 257r. zakazał uprawiania kultu chrześcijańskiego, karał śmiercią kapłanów, a świeckich wyznawców wiary chrześcijańskiej skazywał na ciężkie roboty.
  • Galien (253-268) – w 260r. wydał edykt tolerancyjny obejmujący m.in. chrześcijan,
  • Dioklecjan (284 – 305) – w latach 303-304r. wydał liczne dekrety przypominające o obowiązku oddawania czci bogom cesarstwa, nakazał niszczenie miejsc kultu i świętych ksiąg chrześcijańskich (w 302r. usunął chrześcijan z wojska i urzędów),
  • Galeriusz (293-311) – odwołał edykty nakazujące prześladowania chrześcijan i wydal w 311r. edykt tolerancyjny wobec chrześcijan,swkon
  • Konstantyn Wielki (306 – 337) – w 313r. wydał edykt mediolański, który przyznawał wolność wyznawania kultu wszystkim mieszkańcom cesarstwa (także chrześcijanom),  zwrócił chrześcijanom skonfiskowane im dobra  i  w tym samym roku zaczął budowę pierwszej bazyliki katolickiej w Rzymie (ukończona w 322r.); był najwyższym kapłanem chrześcijaństwa, ale wiarę tą przyjął dopiero na łożu śmierci,
  • Konstantyn Wielki (306-337) – w 319r. zwolnił kler katolicki z płacenia podatków,
  • Konstans (337-350) wraz z Konstancjuszem (337-361)  – w 341 r. wydali edykt, w którym przypominali prawo z czasów Konstantyna, zakazujące wszelkich ofiar pogańskich i nakazujące zamknięcie pogańskich świątyń (chrześcijaństwo dominujące).
  • Konstans (337-350) – w 355r. uwolnił biskupów katolickich od nadzoru sądów świeckich,
  • Julian Apostata (331 lub 332 – 363) – w 361r. wydał edykt tolerancyjny czym odebrał chrześcijaństwu pozycję uprzywilejowaną w cesarstwie;  zamordowany został krótko potem przez żołnierza chrześcijanina,   
  • Gracjan ( 375-383) oraz Teodozjusz (379-395) – w roku 381 uznali kościół katolicki za oficjalną podporę państwa i usunęli ze stanowisk urzędowych wszystkich pogan i heretyków,
  • Gracjan (375-383) – w 382r. nakazał wynieść z sali posiedzeń senatu posąg bogini Wiktorii i jej ołtarz; zaczęły się prześladowania wyznawców starych kultów oraz chrześcijan niekatolików; praktykowanie starych obrzędów traktowano jak zbrodnie świętokradztwa i obrazy majestatu,
  • Teodozjusz (379-395) – po ujarzmieniu buntu dowódcy wojsk Zachodu, Arbogasta, w 392r. zniszczył wszelkie ślady kultu niekatolickiego, zburzył niekatolickie świątynie, a na ich miejscach wzniósł kościoły,
  • Teodozjusz (379-395) – w 393r. zniósł Igrzyska Olimpijskie (obchodzone oficjalnie od 776r. p.n.e.), a w 396r. zniósł misteria eleuzyńskie obchodzone od XV w. p.n.e. (polegały na poście i ofiarach dla Demeter i Persefony); za czasów jego panowania w 385 albo 386 r. pretendent do tronu cesarskiego Maksymus doprowadził do wykonania wyroku śmierci na Pryscylianie z Ávila, oskarżonym o głoszenie herezji w duchu gnostyckim,swkonn
  • Teodozjusz II (408-450) – w 415r.chrześcijanie dokonali pogromu pogan w Konstantynopolu,  w 415r. tłum chrześcijan podburzony przez św. Cyryla-Doktora Kościoła (awanturnika, który prześladował inne wyznania, wygnał Żydów) dokonał linczu i mordu na Hypatii przywódczyni szkoły neoplatońskiej w Aleksandrii, w 453r. cesarz uznał herezję za przestępstwo równe zdradzie stanu i przewidział za  nie karę śmierci przez spalenie żywcem,
  • w  V w. powstał sfałszowany dokument zwany Donacją  Konstantyna, w którym ten cesarz jakoby nadał kościołowi katolickiemu liczne dobra i uczynił papieża równym sobie,
  • Justynian Wielki (527-565) – w 529r. zamknął Akademię Platońską – ostatnią uczelnię niekatolickiej filozofii,  wydany przez niego w 534r. tzw. Kodeks Justyniana przewidywał  za herezje karę śmierci przez spalenie żywcem, 
  • w 800r. papież Leon III  nadał Karolowi Wielkiemu królowi Franków i Longobardów insygnia władzy cesarskiej odrodzonego Cesarstwa Rzymskiego,
  • Robert II (972-1031) – w 1022r. zapłonęły pierwsze masowe stosy z heretykami w Orleanie,
  • papież Grzegorz VII ekskomunikował w 1076r. cesarza Henryka IV czym spowodował, że ten we włosienicy i klęcząc na śniegu w roku 1077 publicznie wyraził skruchę przed papieżem na zamku w Canossie; książęta byli zobowiązani do całowania stóp papieża.,
  • 1184r. synod w Weronie, na którym papież Lucjusz III i cesarz Fryderyk Barbarossa uznał herezje za wystąpienia przeciw istniejącemu porządkowi społecznemu oraz przeciwko majestatowi (za to groził najwyższy wymiar kary); ściganiem zajmowali się lokalni biskupi, winnego przekazywano następnie władzy świeckiej w celu wykonania wyroku (początek inkwizycji),

Król Aragonii Piotr II (1196-1213) – w 1197 roku nakazał opuszczenie swego królestwa wszystkim heretykom;  heretycy schwytani po Wielkiej Nocy byli paleni żywcem, zaś ich mienie podlegało konfiskacie etc etc

.

.

     W IV wieku Kościół stał się drugim po cesarzu właścicielem dóbr w Cesarstwie.

.

     Warto zauważyć, że przez wydanie przez Konstantyna Wielkiego w roku 312 edyktu mediolańskiego chrześcijanie stali się legalnym wyznaniem w Cesarstwie Rzymskim. Religia chrześcijańska miała być według cesarskiego zamysłu czynnikiem cementującym rozpadające się Imperium. Organizacja kościelna miała w imieniu cesarza administrować ogromnym terytorium Cesarstwa Rzymskiego. Dlatego konfiskacie ulegały należące do starego porządku świątynie i zgromadzone w nich złoto.

.

     W kolejnych dziesięcioleciach przez faworyzującą politykę kolejnych cesarzy wzrastało znaczenie kościoła. Proces ten dokonywał się z tak dużą dynamiką, że w roku 380, za panowania cesarza Teodozjusza (347-395), Kościół stał się drugim po cesarzu właścicielem dóbr w Cesarstwie.

.

     Dlaczego delegalizowano religie starego typu i konfiskowano zgromadzone w ich świątyniach skarby? Ze względu na ich archaiczną strukturę. W tradycyjnych religiach rzymskich każda świątynia była osobną jednostką administracyjną. Nie było między nimi wzajemnej podległości, nie tworzyły hierarchicznej organizacji. Inaczej było w chrześcijaństwie. Na czele kościoła stał biskup Rzymu, papież. Podlegali mu biskupi diecezjalni. A biskupom diecezjalnym podlegały parafie. Religia chrześcijańska miała nadaną strukturę, która idealnie nadawała się do administrowania Cesarstwem Rzymskim.

.

     Nie wiemy jak liczebną grupę stanowili chrześcijanie w ówczesnym Cesarstwie. Szacunki historyków są bardzo rozbieżne: od 5% (Gibbon), przez 8,5% (La Bastie), 20% (Matter), aż do 50% (Stäudlin). Dotyczące ich wywody oparte są z zasady na domniemaniach i interpretacjach.

.

.

     Zamysłem Konstantyna było utworzyć nową administrację i zarządców Cesarstwa.

.

     Wprawdzie już wcześniej świątynie funkcjonowały m.in. jako centra gospodarcze, ale nie była to struktura scentralizowana. W dodatku ze względu na rzymski politeizm próby jej scentralizowania skazane były na niepowodzenie. Za to religia chrześcijańska nadawała się do tego idealnie. Ponadto, nadając tym nowym urzędnikom kościelnym majątki i przywileje można było liczyć na ich lojalność. Naczelnym hasłem Konstantyna było: “Jedno państwo, jeden cesarz, jedna religia”.

.

imp     Podobnie jak jego matka, wznosił w wielkich miastach cesarstwa najwspanialsze kościoły. Jednocześnie za jego czasów burzono pogańskie świątynie i przetapiano posągi pogańskich bogów, zajmował także posiadłości ziemskie świątyń. I to pomimo, że do końca życia posiadał tytuł najwyższego kapłana religii rzymskiej, “ponifex maximus”. Zburzył m.in. sanktuarium Niebiańskiej Bogini w Aface w Libanie i słynną świątynię Eskulapa w w Aegae w Cylicji. Wiele pogańskich świątyń kazał  splądrować, a posągi przetapiać, jak na przykład posąg Zeusa Olimpijskiego: “Części drogocenne stopiono, a bezkształtną resztę pozostawiono poganom na wieczną pamiątkę ich hańby” (Arnobiusz, Adversus gentes). Podobnych rabunków doświadczały pogańskie grobowce.

konstantyn__     Po śmierci Konstantyna proces rabowania pogańskich świątyń odbywał się już na masową skalę.

.

     Stojący na czele kościoła papież tylko formalnie nim zawiadywał. W rzeczywistości decyzje za niego podejmował cesarz Konstantyn. Nawet kiedy zwoływał najważniejszy, w dziejach chrześcijaństwa, sobór w Nicei w 325 roku. Cesarz przewodniczył soborowi. I to pomimo tego, że do końca życia pozostał poganinem – chrzest przyjął na łożu śmierci od arianina! A do tego wymordował dużą część swojej rodziny: żonę Faustę – ugotował ją żywcem, syna Kryspusa, teścia Maksymiana, brata żony Maksencjusza i męża siostry Licyniusza. Wcześniej wymordował swoich konkurentów do objęcia władzy. Wiarygodny Eutropiusz pisze, że Konstantyn “zabił całe mnóstwo swoich przyjaciół“.

.

     Kiedy część kleru afrykańskiego zwróciła się przeciwko Cecyliuszowi, biskupowi Kartaginy, wówczas o rozstrzygnięcie sporu poprosiła Konstantyna nazywając go “Święty i Czcigodny Dwór Twej Boskości”: “Najświętszy Cesarzu Konstantynie! Zwracamy się do Ciebie, ponieważ pochodzisz z prawego rodu. Wiemy też, że Twój Ojciec, nie przeprowadzał prześladowań, różniąc się tym od innych cesarzy. Galia jest wolna od zmazy tej zbrodni. Ponieważ doszło do sporu między nami i innymi biskupami afrykańskimi, prosimy, byś wyznaczył nam sędziów z Galii”.

.

konciu     Konstantyn przez całe życie dystansował się od chrześcijaństwa. Jego bratanek Julian wspominał, że Cesarz szczególnie czcił Heliosa. 80% monet wybitych za czasów Konstantyna miał właśnie rewers: “Soli. Invicto. Comiti” oraz wizerunek boga Słońca.

     Kiedy na miejscu rzymskiego Bizancjum wybudował nową stolicę Cesarstwa i nadał jej na swoją cześć nazwę Konstantynopol to obrzędom Dedykacji Konstantynopola w  roku 330 przewodził pogański filozof, neoplatonik Sopater. Żaden chrześcijański kapłan, ale właśnie pogański filozof.

.

     Na koniec Konstantyn kazał pochować się w dużym centralnym grobowcu otoczonym 12 pomniejszymi pustymi grobowcami. Miał być w zamyśle największym, najważniejszym z apostołów.

.

.

     Konstantyn był właściwym twórcą potęgi Kościoła.

.

     Bardzo umocnił chrześcijaństwo, chociaż sam wierzącym nie był. Można powiedzieć, że jego działania wynikały z rachuby politycznej. Poniżej wymieniam niektóre z działań jakie w tym celu przeprowadził:

chrzest_• najpierw wydał legalizujący chrześcijaństwo edykt mediolański (313 r.); Kościołowi nadano charakter stowarzyszenia i zwrócono wszystkie świątynie i należące do niego grunty, które wcześniej skonfiskowano, nawet jeśli później przeszły na własność osób prywatnych; w tym celu Konstantyn wystosował list urzędowy do Anulina, prokonsula prowincji afrykańskich, ogólnikowo argumentując konieczność zwrotu: “Nasze umiłowanie dobra zawsze zachowuje ten obyczaj, by to, co jest cudzą własnością, nie tylko nie doznawało żadnego uszczerbku, lecz nawet powracało do dawnego stanu”;

jednocześnie duchowni (clerici) zostali uznani jako stan, jako korporacja, co miało ogromne znaczenie dla całego rozwoju Kościoła; zostali tym samym uwolnieni od wszelkich obowiązków publicznych, które polegały m.in. na piastowaniu uciążliwych urzędów i płaceniu danin; Kościół otrzymał także zezwolenie na przyjmowanie spadków (321 r.);

.

     Konstantyn ustanawiał także biskupstwa i przydzielał środki na utrzymanie chrześcijan; częstą okazją do rozdawania jałmużny był także poranek Wielkanocny;

.

• Konstantyn w liście do Cecyliana, biskupa Kartaginy, informował go, że udziela zasiłku “sługom legalnego i najświętszego wyznania katolickiego na ich wydatki”; Cecylian otrzymał 3.000 “folles”, które miał rozdać między kapłanów, a gdyby okazało się to zbyt mało, wówczas miał wystąpić o dodatkowe pieniądze do zarządcy cesarskich dóbr w Afryce; list kończy się znamiennym: Jeśli [klerycy] Bogu będą służyć z największą gorliwością, wypłynie stąd, zdaniem moim, ogromny pożytek dla państwa”; niejako w odpowiedzi 33 biskupów zebranych na Synodzie w Arleate w 314 roku zezwoliło chrześcijanom na piastowanie wyższych urzędów i oddawało ich pod szczególny nadzór miejscowych biskupów, jak również biskupi zakazali żołnierzom chrześcijanom porzucania broni podczas pokoju pod karą ekskomuniki!

.

• w rok później mianował sędziów dla rozstrzygnięcia synodu w Arles, na którym potępiono donatystów; Konstantyn zakazał także delegacji donatystów powrotu do Afryki; ponownie potępia ich w 316 r.,

.

• w 315 roku zezwolił na bicie na monetach symboli chrześcijańskich,

orgia1• przyznał biskupom jurysdykcję w sprawach świeckich (318 r.) – każda ze stron miała prawo w dowolnym momencie procesu zażądać przeniesienia procesu z trybunału świeckiego pod sąd biskupi, którego wyrok był w praktyce nieodwołalny i ostateczny; późniejsi cesarz, szczególnie w wieku IV i V, działali w kierunku przeciwnym – ograniczali zasięg i działalność sądownictwa biskupiego na rzecz sądów świeckich;

Konstantyn w okólnikach nazywał biskupów “ukochanymi braćmi”, a o sobie pisał jako o “współbiskupie” – jednym z nich; biskupom powierzył w dużej części wychowanie swoich synów; postanowienia biskupów stały się obowiązujące dla każdego, kto się do nich zwrócił i nie było od nich odwołania; tym samym Ewangelia stała się prawem także dla tych, którzy w nią nie wierzyli;

.

• zwolnił duchownych ze służby w armii i płacenia podatków (319 r.),

.

• wydał edykty przeciwko magii i wróżbom, czym wprowadził kolejne represje religii niechrześcijańskich; reskrypt z 317 roku: “Podlega karze, i to przy zastosowaniu najsurowszych ustaw, wiedza tych osób, które uprawiają umiejętności magii, aby zaszkodzić ludzkiemu zdrowiu lub wzbudzić w skromnych umysłach pożądania miłosne.”; m.in. edykt z 319 roku: “Żaden kapłan-wróżbita nie ma wstępu do czyjegokolwiek domu, nawet zaprzyjaźnionego. Jeśliby ten zakaz złamał, on sam zostanie spalony, ten zaś, kto go przyjmie, utraci majątek i będzie deportowany na wyspy.”;

orgia3• w 320 roku zniósł restrykcje cesarza Augusta (63 p.n.e. – 14 n.e.) przeciwko żyjącym w bezżeństwie, co miało ułatwić dalszy rozrost stanu duchownego chrześcijan,

• po pokonaniu Licyniusza w 316 roku nadał Kościołowi znaczne uposażenie, przeważnie w gruntach i rentach zbożowych; tym samym Kościół miał zapewnioną dostatnią egzystencję i utworzone zostały podstawy późniejszej wielkiej własności; wyżsi duchowni prowadzili odtąd życie książęce,

.

• w latach poprzedzających jego śmierć Konstantyn wydał edykt przeciw heretykom; piętnował w nim wszelkie możliwe rodzaje herezji m.in. nowacjanów, walentynianów, kafrygów, marcjonitów, “Wypędzono ich, wygnano jak zwierzęta”, “Kto ukryłby jakąś księgę będzie ukarany śmiercią. Niech Bóg Was zachowa”,

konciuiu• wprowadził edyktem z 321 roku dzień wolny od pracy w niedzielę: “Czcigodny dzień Słońca [venerabilis dies Solis] winien być wolny od rozpraw sądowych i od wszelkich zajęć ludności miejskiej; natomiast mieszkańcy wsi mogą w tym dniu swobodnie uprawiać rolę, często bowiem się zdarza, że właśnie wtedy wypada najkorzystniejszy moment orania ziemi lub sadzenia winorośli; nie należy więc tracić sposobnej chwili, danej przez niebiańską opatrzność“;  także zakaz walk gladiatorów, a ponadto ustanowił dzień 25 grudnia świętem Bożego Narodzenia. “Nauczył wszystkie armie, aby gorliwie czciły dzień Pański, nazwany także dniem Światła i Słońca [...] Również poganie musieli w niedzielę iść na pole i wznosząc ku górze ręce odmawiać na pamięć wyuczoną modlitwę do Boga jako twórcy wszelkiego zwycięstwa: “Ciebie tylko uznajemy jako Boga i Króla, Ciebie przyzywamy ku pomocy, od Ciebie otrzymaliśmy zwycięstwa, przez Ciebie pokonaliśmy wrogów. Tobie dziękujemy za dobro dotąd otrzymywane, od Ciebie spodziewamy się dobra przyszłego. Do Ciebie wszyscy zanosimy nasze  błagania i prosimy Cię, abyś zachował na długie lata i obdarzył zwycięstwami naszego cesarza Konstantyna i jego pobożnych synów”.

.

     Kościół prawosławny do dziś uznaje Konstantyna za świętego. Matka Konstantyna, Helena, która namówiła go do ugotowania żywcem żony Fausty, także została ogłoszona świętą.

.

sobur     Sobór nicejski I – pierwszy sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, został zwołany 20 maja 325 r. w Nicei (gr. Νίκαια) w Bitynii (około 80 km od Konstantynopola) przez cesarza Konstantyna Wielkiego. Soborowi przewodniczył Konstantyn, a papież nawet nie brał udziału. Najważniejszym owocem soboru było wyznanie wiary. Wyznanie nicejskie powtarzają wierni w formie niezmienionej do dzisiaj: “Wierzymy (…) I w jednego Pana Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, zrodzonego z Ojca, jednorodzonego, to jest z istoty Ojca, Boga z Boga, Światłość ze Światłości, Boga prawdziwego z Boga prawdziwego, zrodzonego, a nie uczynionego, współistotnego Ojcu, przez którego wszystko się stało…

     Konstantyn osobiście otworzył synod. Głównym jego punktem była rozprawa nad Ariuszem (arianie). Cesarz podjął decyzję wbrew woli większości. A większość się temu podporządkowała. Dwaj biskupi, którzy się nie podporządkowali zostali usunięci z urzędu i wypędzeni. Co ciekawe, ponoć chrzest na łożu śmierci przyjął z rąk arianina.

.

.

Co jednak wiemy o Jezusie?

.

     Nie posiadamy ani oryginałów pism składających się na kanon Nowego Testamentu, ani nie posiadamy ich kopii, ani kopii kopii, ani kopii kopii kopii ich kopii. W zasadzie są to manuskrypty powstałe po setkach lat i różniące się między sobą w tysiącach szczegółów. Najstarszy manuskrypt tzw. P 52 (Papirus Rylands – kilka wersetów z Jana 18:31-33, 37-38) ma wymiary 6 cm na 9 cm pochodzi dopiero z początków drugiego wieku (prawdopodobnie około roku 125). Należący podobnie do najstarszych papirus Chester Beatty (P45 i P46) pochodzi prawdopodobnie dopiero z okresu III- IV wieku, ale zdaniem biblistów zawiera wiele błędów.

.

jezusek     Żaden z przekazów o Jezusie nie pochodzi z czasów kiedy żył. Wszystkie przekazy są co najmniej kilka wieków późniejsze – pierwszy w miarę pełny odpis jest z IV wieku. Powstały w wyniku wielokrotnego przepisywania różnych wcześniejszych wersji, które nie przetrwały do naszych czasów. Badacze ze szkoły tybindzkiej zwracali uwagę, że pierwszym, który cytował niemal wszystkie księgi Nowego Testamentu i traktował zbiór jako całość był dopiero Ireneusz z Lyonu (zm. ok. 202).

.

     O Jezusie nie pisali naoczni świadkowie Jego życia. Dla znanych pisarzy greckich, rzymskich i żydowskich Jezus był postacią zupełnie nie znaną. Z jednej strony ewangelie kanoniczne i apokryficzne rozpisują się o Jego bardzo licznych cudach, z drugiej strony Jemu współcześni w żaden sposób nie wspominają o Jego istnieniu. Współcześni Jezusowi, nieważne przyjaciele czy wrogowie, nie wiedzieli nic o Jego życiu i licznych cudach jakich dokonywał.

.

     Pisarze, którzy żyli i tworzyli kiedy Jezus nauczał lub krótko po tym  t.j. Wellejusz Paterkulus (ur.ok.19 pne – zm.po 30),  Pliniusz Starszy (23–79), Marcjalis (43–103), Plutarch (50–120), Juwenal (55–130)), a także późniejsi (m.in. Florus (ok.70–ok.140),  Appian z Aleksandrii (ur. po 80 – zm. przed 165), Kasjusz Dion (ok.163–235),  Arrian (ur.ok.95 – zm.171–180), Festus Rufius (IVw.),  Herodian (ur.ok.180),  Gelliusz (II poł. II w.), Wiktor Aureliusz (IV w.), Ammian Marcelinus (330–395) milczą na jego temat, choć przedmiotem ich rozważań są często rzeczy nieporównanie mniejszej rangi. Żaden z pisarzy greckich ani rzymskich nie słyszał o rzezi niemowląt urządzonej przez Nerona, ani o trzygodzinnej ciemności, która okryła ziemię, ani o trzęsieniach ziemi, ani o duchach, które wyszedłszy z grobów pokazywały się ludziom na mieście, ani w końcu o żadnym z tych trzydziestu siedmiu cudów Jezusa. Jak myślisz, dlaczego?

     Podobnie żaden z Żydów nie słyszał o rozdartej zasłonie  w świątyni, w miejscu najświętszym ze świętych. Żadnemu z Żydów nie były też znane cuda Jezusa. Milczą o nim najbardziej kompetentni i obeznani w Galilei m.in. zacięty wróg Józefa Flawiusza Justus z Tyberiady (I w. n.e.) jak i Filon z Aleksandrii (10 pne – po 40 ne). Jak uważasz, dlaczego?

.

     Należy domniemać, że kanon Nowego Testamentu został w części dobrany zgodnie z wolą cesarza dla potrzeb wykształcenia klasy politycznej zarządców Imperium Rzymskiego. Mieli to być urzędnicy lojalni (bogobojni), odporni na korupcję (gardzący bogactwem) i pracowici (dla pomnażania dóbr cesarza). Przekazy, które nie odpowiadały tym oczekiwaniom były niszczone. A te, które cudem przetrwały do naszych czasów uważane są za apokryfy, czyli pisane przez osoby nie będące pod natchnieniem Ducha Świętego.

.

.

     Nowy Testament jako przewodnik prawego gospodarowania dla zarządców i administratorów cesarza

.

   Warto zauważyć, że w całym Piśmie Świętym jest ponad 2300 fragmentów poświęconych sprawom gospodarowania i finansów, a jedynie około 500 – modlitwie i tyleż samo wierze. Czyż nie może to być wzorcowy przewodnik prawego gospodarowania dla zarządców i administratorów cesarza? Wszystkie cytaty w tym artykule pochodzą z Biblii Tysiąclecia (http://www.nonpossumus.pl/ps/). 

.

     Nowy Testament zawarł m.in. takie wskazówki – nakazy dobrego gospodarowania:

.

• należy dbać o powierzony majątek i pomnażać go:

.

„Podobnie też [jest] jak z pewnym człowiekiem, który mając się udać w podróż, przywołał swoje sługi i przekazał im swój majątek. Jednemu dał pięć talentów, drugiemu dwa, trzeciemu jeden, każdemu według jego zdolności, i odjechał. Zaraz ten, który otrzymał pięć talentów, poszedł, puścił je w obrót i zyskał drugie pięć. Tak samo i ten, który dwa otrzymał; on również zyskał drugie dwa. Ten zaś, który otrzymał jeden, poszedł i rozkopawszy ziemię, ukrył pieniądze swego pana. Po dłuższym czasie powrócił pan owych sług i zaczął rozliczać się z nimi. Wówczas przyszedł ten, który otrzymał pięć talentów. Przyniósł drugie pięć i rzekł: „Panie, przekazałeś mi pięć talentów, oto drugie pięć talentów zyskałem”. Rzekł mu pan: „Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego pana!”. Przyszedł również i ten, który otrzymał dwa talenty, mówiąc: «Panie, przekazałeś mi dwa talenty, oto drugie dwa talenty zyskałem». Rzekł mu pan: «Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego pana!”. Przyszedł i ten, który otrzymał jeden talent, i rzekł: „Panie, wiedziałem, żeś jest człowiek twardy: chcesz żąć tam, gdzie nie posiałeś, i zbierać tam, gdzieś nie rozsypał. Bojąc się więc, poszedłem i ukryłem twój talent w ziemi. Oto masz swoją własność!». Odrzekł mu pan jego: „Sługo zły i gnuśny! Wiedziałeś, że chcę żąć tam, gdzie nie posiałem, i zbierać tam, gdziem nie rozsypał. Powinieneś więc był oddać moje pieniądze bankierom, a ja po powrocie byłbym z zyskiem odebrał swoją własność. Dlatego odbierzcie mu ten talent, a dajcie temu, który ma dziesięć talentów. Każdemu bowiem, kto ma, będzie dodane, tak że nadmiar mieć będzie. Temu zaś, kto nie ma, zabiorą nawet to, co ma. A sługę nieużytecznego wyrzućcie na zewnątrz – w ciemności! Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów” (Mt 25, 14–30).

.

„Mówił więc: “Pewien człowiek szlachetnego rodu udał się w kraj daleki, aby uzyskać dla siebie godność królewską i wrócić. Przywołał więc dziesięciu sług swoich, dał im dziesięć min i rzekł do nich: Zarabiajcie nimi, aż wrócę. Ale jego współobywatele nienawidzili go i wysłali za nim poselstwo z oświadczeniem: Nie chcemy, żeby ten królował nad nami. Gdy po otrzymaniu godności królewskiej wrócił, kazał przywołać do siebie te sługi, którym dał pieniądze, aby się dowiedzieć, co każdy zyskał. Stawił się więc pierwszy i rzekł: Panie, twoja mina przysporzyła dziesięć min. Odpowiedział mu: Dobrze, sługo dobry; ponieważ w drobnej rzeczy okazałeś się wierny, sprawuj władzę nad dziesięciu miastami!. Także drugi przyszedł i rzekł: Panie, twoja mina przyniosła pięć min. Temu też powiedział: I ty miej władzę nad pięciu miastami! Następny przyszedł i rzekł: Panie, tu jest twoja mina, którą trzymałem zawiniętą w chustce. Lękałem się bowiem ciebie, bo jesteś człowiekiem surowym: chcesz brać, czegoś nie położył, i żąć, czegoś nie posiał. Odpowiedział mu: Według słów twoich sądzę cię, zły sługo! Wiedziałeś, że jestem człowiekiem surowym: chcę brać, gdzie nie położyłem, i żąć, gdziem nie posiał. Czemu więc nie dałeś moich pieniędzy do banku? A ja po powrocie byłbym je z zyskiem odebrał. Do obecnych zaś rzekł: Odbierzcie mu minę i dajcie temu, który ma dziesięć min. Odpowiedzieli mu: Panie, ma już dziesięć min. Powiadam wam: Każdemu, kto ma, będzie dodane; a temu, kto nie ma, zabiorą nawet to, co ma. Tych zaś przeciwników moich, którzy nie chcieli, żebym panował nad nimi, przyprowadźcie tu i pościnajcie w moich oczach” (Łk. 19, 12-27)

      Zatem jeżeli otrzymasz w zarząd dobra cesarskie to twoim obowiązkiem chrześcijaninie jest je pomnożyć, a nie bezczynnie przechowywać.

.

.

• obowiązkiem chrześcijanina jest pracować:

.

„bo zasługuje robotnik na swoją zapłatę.” (Łk. 10, 7)

.

“Albowiem gdy byliśmy u was, nakazywaliśmy wam tak: Kto nie chce pracować, niech też nie je! Słyszymy bowiem, że niektórzy wśród was postępują wbrew porządkowi: wcale nie pracują, lecz zajmują się rzeczami niepotrzebnymi. Tym przeto nakazujemy i napominamy ich w Panu Jezusie Chrystusie, aby pracując ze spokojem, własny chleb jedli” (2 Tes. 3, 10-12)

.

„Zachęcam was jedynie, bracia, abyście coraz bardziej się doskonalili i starali zachować spokój, spełniać własne obowiązki i pracować własnymi rękami, jak to wam nakazaliśmy” (1 Tes. 4, 11).

.

.

• należy szanować państwo i wypełniać obowiązki podatkowe wobec cesarza; w każdym przypadku należy być posłusznym władzy:

.

„Z tego samego też powodu płacicie podatki. Bo ci, którzy się tym zajmują, z woli Boga pełnią swój urząd. Oddajcie każdemu to, mu się należy: komu podatek – podatek, komu cło – cło, komu uległość – uległość, komu cześć – cześć” (Rzym. 13, 6-7).

.

„Każdy niech będzie poddany władzom, sprawującym rządy nad innymi. Nie ma bowiem władzy, która by nie pochodziła od Boga, a te, które są, zostały ustanowione przez Boga. Kto więc przeciwstawia się władzy, przeciwstawia się porządkowi Bożemu. Ci zaś, którzy się przeciwstawili, ściągną na siebie wyrok potępienia. Albowiem rządzący nie są postrachem dla uczynku dobrego, ale dla złego. A chcesz nie bać się władzy? Czyń dobrze, a otrzymasz od niej pochwałę. Jest ona bowiem dla ciebie narzędziem Boga — ku dobremu. Jeśli jednak czynisz źle, lękaj się, bo nie na próżno nosi miecz. Jest bowiem narzędziem Boga dla wymierzania sprawiedliwej kary temu, który czyni źle” (Rzym. 13, 1-5).

.

„Bądźcie poddani każdej ludzkiej zwierzchności ze względu na Pana: czy to królowi jako mającemu władzę, czy to namiestnikom jako przez niego posłanym celem karania złoczyńców, udzielania zaś pochwały tym, którzy dobrze czynią. Taka bowiem jest wola Boża, abyście przez dobre uczynki zmusili do milczenia niewiedzę ludzi głupich. Jak ludzie wolni [postępujcie], nie jak ci, dla których wolność jest usprawiedliwieniem zła, ale jak niewolnicy Boga. Wszystkich szanujcie, braci miłujcie, Boga się bójcie, czcijcie króla!” (1 P 2, 13-17)

.

.orgia5• rządzących należy szanować i modlić się za nich:

.

„Zalecam więc przede wszystkim, by prośby, modlitwy, wspólne błagania, dziękczynienia odprawiane były za wszystkich ludzi: za królów i za wszystkich sprawujących władze, abyśmy mogli prowadzić życie ciche i spokojne z całą pobożnością i godnością” (1 Tym. 2, 1-2)

.

.

• a niewolnicy powinni być posłuszni swoim panom

.

„Wszyscy, którzy są pod jarzmem jako niewolnicy, niech własnych panów uznają za godnych wszelkiej czci, ażeby nie bluźniono imieniu Boga i [naszej] nauce. Ci zaś, którzy mają wierzących panów, niechaj ich nie lekceważą z tego powodu, że są braćmi, ale niech im lepiej służą, dlatego że są oni wierzącymi i umiłowanymi jako uczestnicy dobrodziejstwa. Tych rzeczy nauczaj i do nich zachęcaj! (1 Tm 6, 1-2).

.

„Niewolnicy, bądźcie we wszystkim posłuszni doczesnym panom, nie służąc tylko dla oka, jak gdybyście się mieli ludziom przypodobać, lecz w szczerości serca, bojąc się [prawdziwego] Pana” ( Kol 3, 22).

.

niewolnicy„Niewolnicy niech będą poddani swoim panom we wszystkim, niech się starają im przypodobać, niech się im nie sprzeciwiają, niczego sobie nie przywłaszczają, lecz niech okazują zawsze doskonałą wierność, ażeby pod każdym względem stali się chlubą dla nauki naszego Zbawiciela, Boga” (Tt 2, 9-10).

.

„Niewolnicy! Z całą bojaźnią bądźcie poddani panom nie tylko dobrym i łagodnym, ale również surowym. To się bowiem podoba [Bogu], jeżeli ktoś ze względu na sumienie [uległe] Bogu znosi smutki i cierpi niesprawiedliwie” (1 P 2, 18-19).

.

     Gdyby chrześcijanie rzeczywiście przestrzegali nakazów zawartych w Nowym Testamencie byliby najlepszą kastą urzędników zarządzających cesarskim majątkiem, jaką tylko można sobie wyobrazić. .

.

     Konstantyn szykował kler chrześcijański na podporę Imperium. Mieli wypełniać bitwfunkcje administracyjne i ideologicznie jednoczyć Cesarstwo. Funkcje banków i ośrodków gospodarczych świątynie pełniły od zarania dziejów. Nowością i rewolucyjną zmianą był w tym przypadku centralizm. W tradycyjnych religiach każda świątynia pozostawała niezależna od innych. Inaczej w chrześcijaństwie, na czele hierarchii stał papież, (niby równy z innymi biskupami, a jednak pozostali mu podlegali), na czele diecezji stali biskupi, a biskupom podlegały parafie.

.

     Konstantyn i kolejni cesarze nadawali Kościołowi przywileje i dobra. Już pod koniec IV wieku Kościół stał się obok Cesarza największym posiadaczem, a biskupi już wówczas żyli jak książęta. Tradycja dobrobytu stanu duchownego ma bardzo długą historię, sięga początków kultu.

.

     Kanon Pisma Świętego, przytoczony powyżej, był z założenia elementem jednoczącym korporację kleryków i wyznaczającym bardzo wysokie standardy ich pracy. Zauważmy, że Biblia kładzie nieporównanie większy nacisk na gospodarczą orgie2stronę życia społeczności, aniżeli na modlitwy i umacnianie wiary (w statystyce jest to ponad 2300 fragmentów o gospodarce i pieniądzach, przy około 500 o modlitwie i wierze). Przyzwyczailiśmy się czytać Pismo Święte z nabożną czcią, niemal na kolanach, ale jeśli przeczytamy je dosłownie to okazuje się, że zawiera bardzo wiele wątków gospodarczych i finansowych. Dodajmy zdecydowanie więcej niż jakichkolwiek innych.

.

     Kiedy jednak Wandalowie najechali Italię i insygnia władzy cesarskiej odesłali do Konstantynopola wówczas autorytet władzy w zachodnim Cesarstwie Rzymskim przestał istnieć. Korporacja kościelna wprawdzie potrafiła zarządzać i czerpać pożytki z własnego stanu posiadania, ale nie potrafiła samodzielnie rządzić.

.

     Na pierwszy plan wysunęły się wówczas wątki pierwotnie drugorzędne: ubóstwo, pogarda dla spraw materialnych, zakaz pożyczania na procent (słynna lichwa). Współcześnie pod pojęciem lichwy rozumie się szczególnie wysokie odsetki jakie musi płacić dłużnik wierzycielowi od pożyczonych kwot. W Biblii każde, nawet minimalne odsetki, uważane były za lichwę.

.

     Kościół nie potrafił zdobyć się na przejęcie sterów pokierowania społeczeństwami. Schował się w oczekiwaniu na „nowego pana”. A na plan pierwszy wysunęły się właśnie wątki potępiające lichwę i posiadanie dóbr. Wyeliminowanie lichwy spowodowało zanik pieniądz. Jeśli nie można obracać pieniądzem na procent to wszelkie nim obracanie traci sens. W ten sposób wyeksponowanie lichwy spowodowało zanik pieniądza. A zanik pieniądza spowodował powszechną nędzę i w konsekwencji nazwanie tego okresu w historii „wiekami ciemnymi”.

.

     Zamysłem Konstantyna było stworzyć korporację zarządców imperium. Mieli być dobrymi gospodarzami i lojalnie służyć władcy. Lojalność gwarantować miały wątki religijne, jakie przez korporację były szerzone. Religia była w tym wszystkim jedynie działaniem ubocznym. Pamiętajmy, że sam Konstantyn, jakkolwiek stał realnie na czele Kościoła, to nigdy chrześcijaninem się nie poczuł. Używał chrześcijańskiej korporacji wyłącznie instrumentalnie – dla realizacji administracyjnych i gospodarczych zadań Imperium.

.

     Historia bywa jednak przewrotna. Aparat, który został powołany dla dobrobytu społecznego, niezdolny wypełniać te zadania wciągnął społeczeństwo w nędzę. W cytowaniu Biblii zaczęły dominować wątki destrukcyjne, obrzydzanie dobrobytu i pogarda dla pieniądza. A nawet przez pewien okres w historii Biblia była zakazana do czytania przez wiernych – w obawie, że wyczytają więcej niż nakazywała korporacja kleryków? Temu samemu celowi służyło odprawianie mszy świętych po łacinie. Zastraszony wierny, który nie rozumie co się do niego mówi będzie bardziej posłuszny orzeczeniom korporacji.

.

     Poniżej przytaczam te fragmenty Biblii, które dominowały w jej czytaniu im rozumieniu przez bardzo długą część historii. I ostatecznie doprowadziły, że życie gospodarcze mocno podupadło, za to panowała powszechna niechęć do pieniądza – prowadząca do jego zaniku.

.

• Stosunek do lichwy, czyli pożyczaj bliźniemu, ale nie na procent; a najlepiej jeśli nie będziesz domagał się zwrotu:

.

„Jeśli pożyczysz pieniądze ubogiemu z mojego ludu, żyjącemu obok ciebie, to nie będziesz postępował wobec niego jak lichwiarz i nie karzesz mu płacić odsetek.” (Wj 22, 24).

„Jeśli pożyczysz pieniądze ubogiemu z mojego ludu, żyjącemu obok ciebie, to nie będziesz postępował wobec niego jak lichwiarz i nie karzesz mu płacić odsetek.” (Wj 22, 24)

„Jeżeli brat twój zubożeje i ręka jego osłabnie, to podtrzymasz go, aby mógł żyć z tobą przynajmniej jak przybysz lub osadnik. 36 Nie będziesz brał od niego odsetek ani lichwy. Będziesz się bał Boga swego i pozwolisz żyć bratu z sobą. 37 Nie będziesz mu dawał pieniędzy na procent. Nie będziesz mu dawał pokarmu na lichwę.” (Kpł 25, 35–37).

„Nie będziesz żądał od brata swego odsetek z pieniędzy, z żywności ani odsetek z czegokolwiek, co się pożycza na procent. 21 Od obcego możesz się domagać, ale od brata nie będziesz żądał odsetek, aby ci Pan, Bóg twój, błogosławił we wszystkim, do czego rękę przyłożysz w ziemi, którą idziesz posiąść.” (Pwt 23, 20-21)

„Pobierasz odsetki i lichwę, gwałtem ograbiasz swego bliźniego, ale o Mnie zapominasz – wyrocznia Pana Boga.” (Ez 22, 12)

„Lecz jeśliby […] uprawiał lichwę i żądał odsetek – ten nie będzie żył, bo popełnił wszystkie te bezeceństwa. Ten na pewno umrze, a [odpowiedzialność] za krew jego spadnie na niego samego.” (Ez 18, 10-13)

„Psalm. Dawidowy. Kto będzie przebywał w Twym przybytku, Panie, kto zamieszka na Twojej świętej górze? […] ten, kto nie daje swoich pieniędzy na lichwę i nie da się przekupić przeciw niewinnemu. Kto tak postępuje, nigdy się nie zachwieje.” (Ps 15, 1-5)

„Dobrze się wiedzie mężowi, który lituje się i pożycza, postępuje w swych sprawach uczciwie.” (Ps 112, 5)

„Pożycza [samemu] Panu – kto dla biednych życzliwy, za dobrodziejstwo On mu nagrodzi.” (Prz 19, 17)

„Ktokolwiek jest sprawiedliwy i przestrzega prawa i sprawiedliwości, […] nie uprawia lichwy, nie żąda odsetek, […] – ten na pewno żyć będzie – wyrocznia Pana Boga.” (Ez 18, 5-9)

“Jeśli pożyczek udzielacie tym, od których spodziewacie się zwrotu, jakaż za to dla was wdzięczność? I grzesznicy grzesznikom pożyczają, żeby tyleż samo otrzymać. Wy natomiast miłujcie waszych nieprzyjaciół, czyńcie dobrze i pożyczajcie, niczego się za to nie spodziewając. A wasza nagroda będzie wielka, i będziecie synami Najwyższego; ponieważ On jest dobry dla niewdzięcznych i złych. 36 Bądźcie miłosierni, jak Ojciec wasz jest miłosierny.” (Łk 6, 34-36)

„Daj temu, kto cię prosi, i nie odwracaj się od tego, kto chce pożyczyć od ciebie.” (Mt 5, 42)

.

• Stosunek do pieniędzy i bogacenia się:

„O bogactwo się nie ubiegaj i odstąp od twojej chytrości!” (Prz 23, 4)

„Uczciwy cieszy się błogosławieństwem, kto się chce szybko wzbogacić, nie ujdzie kary.” (Prz 28, 20)

„Pod koniec siódmego roku przeprowadzisz darowanie długów. Na tym będzie polegało darowanie długów: każdy wierzyciel daruje pożyczkę udzieloną bliźniemu, nie będzie się domagał zwrotu od bliźniego lub swego brata, ponieważ ogłoszone jest darowanie ku czci Pana. Od obcego możesz się domagać zwrotu, lecz co ci się należy od brata, daruje twa ręka.” (Pwt 15, 1–3).

„A ci, którzy chcą się bogacić, wpadają w pokusę i w zasadzkę oraz w liczne nierozumne i szkodliwe pożądania. One to pogrążają ludzi w zgubę i zatracenie. Albowiem korzeniem wszelkiego zła jest chciwość pieniędzy. Za nimi to uganiając się, niektórzy zabłąkali się z dala od wiary i siebie samych przeszyli wielu boleściami.” (1 Tym 6, 9-10).

„Kto kocha się w pieniądzach, pieniądzem się nie nasyci; a kto się kocha w zasobach, ten nie ma z nich pożytku. To również jest marność.” (Koh 5, 9).

„Uczciwy cieszy się błogosławieństwem, kto się chce szybko wzbogacić, nie ujdzie kary.” (Prz 28, 20).

„Ubogimi kieruje bogaty, sługą wierzyciela jest dłużnik.” (Prz 22, 7)

 

„Postępowanie wasze niech będzie wolne od chciwości na pieniądze: zadowalajcie się tym, co macie.” (Hbr 13, 5)

„Jezus zobaczywszy go [takim] rzekł: “Jak trudno bogatym wejść do królestwa Bożego. Łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do królestwa Bożego” (Łk 18, 24-25)

„Darmo otrzymaliście, darmo dawajcie!” (Mt 10, 8)

„Nie gromadźcie sobie skarbów na ziemi, gdzie mól i rdza niszczą i gdzie złodzieje włamują się, i kradną.” (Mt 6, 19)

„Jezus mu odpowiedział: “Jeśli chcesz być doskonały, idź, sprzedaj, co posiadasz, i rozdaj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie. Potem przyjdź i chodź za Mną!” (Mt 19, 21)

„Sprzedajcie wasze mienie i dajcie jałmużnę!” (Łk 12, 33)

.

.

     Czy Kościół nie obawiał się, że utraci wpływy? Przynajmniej dwa argumenty przemawiają za tym, że takie niebezpieczeństwo realnie nie występowało. Pierwszy to ten, że Kościół po upadku Cesarstwa był największym posiadaczem. I do tego tworzył zorganizowaną strukturę. Praktycznie nie miał konkurencji. Drugi to wieczne sięganie do kieszeni wiernych. Nakaz dziesięciny obecny był już w Starym Testamencie. Poniżej zamieszczam 21 cytatów ze Starego i Nowego Testamentu, w których mowa jest o dziesięcinie (czyli dziesiątej części zbiorów) jako ofierze składanej kapłanom:

.

“Ten zaś kamień, który postawiłem jako stelę, będzie domem Boga. Z wszystkiego, co mi dasz, będę Ci składał w ofierze dziesięcinę”. (Rdz 28, 22)

“Jeżeli kto chce wykupić część swej dziesięciny, to doda do niej jedną piątą. 32 Każda dziesięcina z bydła większego lub mniejszego, które przechodzi pod laską pasterską, jest rzeczą poświęconą dla Pana. (Kpł 27, 31-32)

„Oto oddaj lewitom jako dziedzictwo wszystkie dziesięciny składane przez widow-miteIzraelitów w zamian za służbę, jaką pełnią w Namiocie Spotkania. Izraelici nie będą się mogli zbliżać do Namiotu Spotkania, by nie byli winni grzechu zasługującego na śmierć. Sami tylko lewici mogą pełnić służbę w Namiocie Spotkania i będą dźwigać ciężar ich win. To jest prawo wiekuiste dla waszych potomków: lewici nie będą posiadali żadnego dziedzictwa pośród Izraelitów, lecz dałem im jako dziedzictwo dziesięciny, które Izraelici przynoszą Panu w ofierze. Dlatego też o nich powiedziałem, że nie otrzymają dziedzictwa pośród Izraelitów”. Potem Pan mówił do Mojżesza: “Tak przemów do lewitów i powiedz im: Gdy przyjmujecie dziesięciny od Izraelitów, które wam oddałem jako dziedzictwo, to dziesiątą część macie odłożyć na ofiarę dla Pana. Będzie wam to policzone jako ofiara, jak [innym] zboże z klepiska lub to, co przepełnia tłocznię. Winniście również i wy składać Panu ofiarę z waszych dziesięcin, które odbieracie od Izraelitów. Oddacie to, coście winni ofiarować Panu, kapłanowi Aaronowi. Ze wszystkich darów, jakie wam przypadną, winniście złożyć dar dla Pana: ze wszystkich najlepszych rzeczy – odpowiednią świętą część.” (Lb 18, 21-29)

„tam zaniesiecie wasze całopalenia, krwawe ofiary, dziesięciny, ofiary waszej ręki, to, coście ślubowali, i wasze ofiary dobrowolne oraz pierworodne z większego lub mniejszego bydła. Tam też wobec Pana, Boga waszego, ucztować będziecie wy ze swymi rodzinami, cieszyć się z dóbr, które wasza ręka osiągnęła, w czym błogosławił wam Pan, Bóg wasz. Nie będziecie więc czynić wszystkiego, jak my tu dzisiaj czynimy: każdy, co mu się wydaje słuszne; bo jeszcze nie przyszliście teraz do miejsca stałego pobytu, do własności, którą wam daje Pan, Bóg wasz. Lecz gdy przejdziecie Jordan i osiądziecie w ziemi, którą Pan, Bóg wasz, daje wam na własność, a On udzieli wam pokoju ze strony wszystkich wrogów okolicznych – żyć będziecie bezpiecznie. Gdy wybierze sobie Pan, Bóg wasz, miejsce na mieszkanie dla imienia swego, tam zaniesiecie wszystko, co ja wam dziś nakazuję: całopalenia, ofiary krwawe, dziesięciny, dary waszych rąk, wszystko, co przeznaczycie ślubem dla Pana. Wobec Pana, Boga waszego, cieszyć się będziecie wy, synowie wasi i córki, słudzy, niewolnice, a także lewita przebywający w waszych murach, bo on nie ma działu ani dziedzictwa razem z wami.

“Strzeż się, byś nie składał swych ofiar całopalnych na każdym miejscu, które zobaczysz, bo całopalenia swe będziesz składał tylko na miejscu, które sobie obierze Pan w jednym z twoich pokoleń, i tam zaniesiesz wszystko, co ja ci nakazuję. Wszakże zależnie od twej chęci, stosownie do błogosławieństwa, jakiego Pan, Bóg twój, ci udzieli, możesz uprawiać ubój i jeść mięso w obrębie twych murów. Może je spożywać czysty i nieczysty, jak się je gazelę i jelenia. Tylko od krwi będziesz się wstrzymywał, wylejesz ją jak wodę na ziemię. Nie będziesz spożywał w obrębie swych murów dziesięcin ze zboża twego, z moszczu, oliwy, pierworodnych z bydła i trzody ani wszystkiego, coś ślubował Panu, Bogu swemu, ani ofiar dobrowolnych, ani darów z twej ręki,” (Pwt 12, 6-17)

„Pod koniec trzech lat odłożysz wszystkie dziesięciny z plonu trzeciego roku i zostawisz w twych bramach. Wtedy przyjdzie lewita, bo nie ma działu ani dziedzictwa z tobą, obcy, sierota i wdowa, którzy są w twoich murach, będą jedli i nasycą się, aby ci błogosławił Pan, Bóg twój, w każdej pracy twej ręki, której się podejmiesz.” (Pwt 14, 28-29)

„Gdy w trzecim roku – roku dziesięciny – zakończysz oddawanie wszystkich dziesięcin ze zbiorów, gdy oddasz je lewicie, obcemu, sierocie i wdowie, aby jedli do syta w twoich murach, powiesz wobec Pana, Boga swego: “Wziąłem z domu, co poświęcone, i dałem lewicie, obcemu, sierocie i wdowie, zgodnie ze wszystkimi poleceniami, jakie mi wydałeś; nie przestąpiłem ani nie zapomniałem żadnego z twoich poleceń.” (Pwt 26, 12-13)

„Zasiewy wasze i winnice obciąży dziesięciną i odda ją swoim dworzanom i sługom. Weźmie wam również waszych niewolników, niewolnice, waszych najlepszych młodzieńców i osły wasze i zatrudni pracą dla siebie. Nałoży dziesięcinę na trzodę waszą, wy zaś będziecie jego sługami.” (1 Sam 8, 15-17)

„Skoro tylko rozszedł się ten rozkaz, ofiarowali Izraelici pierwociny zboża, widows-mitemoszczu, oliwy i miodu oraz wszelkich ziemiopłodów i przynieśli obfite dziesięciny ze wszystkiego. Izraelici i potomkowie Judy, którzy mieszkali w miastach judzkich, dostarczyli dziesięcinę z wołów i owiec, oraz dziesięcinę z darów poświęconych Panu, ich Bogu. Składali to wszystko na stosy. Trzeciego miesiąca rozpoczęli kłaść te stosy, a w miesiącu siódmym zakończyli. Przyszedłszy potem Ezechiasz i jego naczelnicy i zobaczywszy stosy, błogosławili Pana i Jego lud, Izraela. Pytał wówczas Ezechiasz kapłanów i lewitów w sprawie tych stosów. Odpowiedział mu wówczas Azariasz, arcykapłan z rodu Sadoka: “Gdy zaczęto wnosić tę świętą daninę do domu Pańskiego, najedliśmy się i nasycili, i pozostało jeszcze w obfitości, albowiem Pan pobłogosławił swój lud i dlatego pozostało to mnóstwo rzeczy”. Rozkazał więc Ezechiasz przygotować składy w świątyni Pańskiej. Gdy je przygotowali, wnieśli tam świętą daninę, to jest dziesięcinę i rzeczy święte. Przełożonym nad nimi został lewita Konaniasz i jego brat Szimei, jako drugi, a Jechiel, Azazjasz, Nachat, Asahel, Jerimot, Jozabad, Eliel, Jismakiasz, Machat i Benajasz byli nadzorcami pod kierunkiem Konaniasza i jego brata Szimejego, zgodnie z poleceniem króla Ezechiasza i przełożonego świątyni Bożej – Azariasza.” (2 Krn 31, 5-13)

„Ale ja pielgrzymowałem często zupełnie sam na święta do Jerozolimy, jak jest przepisane w nakazie wiekuistym dla całego Izraela. Spieszyłem do Jerozolimy z pierwocinami owoców i zwierząt, z dziesięciną bydła i z pierwszą wełną owiec. Dawałem to kapłanom, synom Aarona, na ołtarz. Synom zaś Lewiego, pełniącym swą służbę w Jerozolimie, dawałem dziesięciny ze zboża, wina, oliwy, jak również z drzewa granatu, z figowego i z innych drzew owocowych. Tę drugą dziesięcinę płaciłem w pieniądzach przez sześć lat. Szedłem tam i składałem ją co roku w Jerozolimie. Trzecią [dziesięcinę] dawałem sierotom, wdowom i prozelitom, którzy należeli do synów Izraela. Przynosiłem im ją i dawałem co trzeci rok. Myśmy ją jedli stosownie do podanego w Prawie Mojżeszowym przepisu i stosownie do zaleceń Debory, matki Ananiela, mojego ojca, ponieważ ojciec mój umarł pozostawiając mnie sierotą.” (Tb 1, 6-8)

„Nawet uchwalili spożywać w całości pierwociny zbóż i dziesięciny z wina i oliwy, które poświęcone przechowywali dla kapłanów pełniących służbę przed obliczem Boga naszego w Jerozolimie, a tych rzeczy nikomu z ludu nie wolno było nawet dotykać rękami.” (Jdt 11, 13)

„Potem przynieśli kapłańskie szaty, pierwsze plony i dziesięciny, przywołali także nazirejczyków, których liczba dni już była pełna,” (1 Mch 3, 49)

„Jerozolima z całym swoim okręgiem będzie święta i wolna od dziesięcin i opłat.” (1 Mch 10, 31)

„Dalej [zrzekamy się] od tej chwili tego, co przypadało nam z dziesięcin i ceł, a także z jezior solnych i z podatku koronnego, który nam przypada. Zrzekamy się tego wszystkiego na ich korzyść.” (1 Mch 11, 35)

002-widow-mite „Przy każdym darze twarz twoją rozpogódź i z weselem poświęć dziesięcinę!” (Syr 35, 8)

„Idźcie do Betel i grzeszcie, do Gilgal i grzeszcie więcej; przynoście co ranka ofiary wasze i co trzeci dzień dziesięciny!” (Am 4, 4)

„Alboż godzi się człowiekowi oszukiwać Boga, jak wy Mnie oszukujecie? Pytacie: W czym oszukaliśmy Cię? W dziesięcinach i ofiarach.” (Ml 3, 8)

„Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy! Bo dajecie dziesięcinę z mięty, kopru i kminku, lecz pomijacie to, co ważniejsze jest w Prawie: sprawiedliwość, miłosierdzie i wiarę. To zaś należało czynić, a tamtego nie opuszczać.” (Mt 23, 23)

„Lecz biada wam, faryzeuszom, bo dajecie dziesięcinę z mięty i ruty, i z wszelkiego rodzaju jarzyny, a pomijacie sprawiedliwość i miłość Bożą. Tymczasem to należało czynić, i tamtego nie opuszczać.” (Łk 11, 42)

„Zachowuję post dwa razy w tygodniu, daję dziesięcinę ze wszystkiego, co nabywam.” (Łk 18, 12)

21.  „Jemu Abraham także wydzielił dziesięcinę z całego [łupu]. Imię jego najpierw jesus-teaches-about-the-widows-mites-2015-01-01oznacza króla sprawiedliwości, a następnie także króla Szalemu, to jest Króla Pokoju. Bez ojca, bez matki, bez rodowodu, nie ma ani początku dni, ani też końca życia, upodobniony zaś do Syna Bożego, pozostaje kapłanem na zawsze. Rozważcie, jak wielki jest ten, któremu sam patriarcha Abraham dał dziesięcinę z najlepszego łupu. Wprawdzie i ci z synów Lewiego, którzy otrzymują kapłaństwo, mają zgodnie z Prawem polecenie pobierania dziesięciny od ludu, to jest od braci swoich, chociaż i ci wywodzą się z rodu Abrahama. Tamten, który nie wywodził się z ich rodu, otrzymał dziesięcinę od Abrahama i pobłogosławił tego, który miał obietnice. Nie ma zaś żadnej wątpliwości, iż to, co mniejsze, otrzymuje błogosławieństwo od tego, co wyższe. Ponadto tu biorą dziesięciny ludzie, którzy umierają, tam zaś ten, o którym wydane jest świadectwo, że żyje. I jeśli się można tak wyrazić, także Lewi, który pobiera dziesięciny, złożył dziesięcinę w osobie Abrahama.” (Hbr 7, 2-9)

.

.

     Zakaz pobierania jakiegokolwiek procentu zatrzymał obrót pieniądzem. Obrót gospodarczy utracił sens, jeśli nie można było z tego czerpać pożytku. Równolegle następowało poparte cytatami z Nowego Testamentu wzywanie do życia w ubóstwie. I to pomimo tego, że Kościół dopominał się o należną mu dziesięcinę. A potem nawet wymyślił czyściec i sprzedawał odpusty dla tych, którzy chcieli się jak najszybciej z tego czyśćca wyrwać i trafić do nieba. I nade wszystko wszędzie obecne było przekonanie o rychłym nadejściu Królestwa Niebieskiego, a wówczas drżyjcie bogacze …

.

     Kościół nie potrafił samodzielnie administrować Cesarstwem, dlatego wzywał do rezygnacji z bogactwa, piętnował obrót pieniądzem, nawoływał do pokuty. Przetrwał natomiast tylko dlatego, że po upadku cesarstwa był największym właścicielem dóbr na terenach niedawnego Imperium i przekonał wiernych do oddawania mu dziesięciny. To nie religia zadecydowała o przetrwaniu idei chrześcijańskich, ale bogactwo instytucji Kościoła i zapewnienie sobie stałego dopływu środków pochodzących z pracy wiernych.

.

     Opamiętanie wiernych przyszło dopiero po około ośmiu wiekach. Ludzie zauważyli, że Królestwo Niebieskie wcale tak rychło nie nadejdzie. Od XIII wieku ludzie zaczęli się stopniowo bogacić, Kościół stawał się coraz bardziej tolerancyjny. A potem wraz z Odrodzeniem ludzie zaczęli być ciekawi świata. Przewrotnością historii było, że w największym stopniu do tego ożywienia gospodarczego przyczynił się dwór najbardziej wyzwolonego i najbogatszego monarchy ówczesnego świata. Nazywano go nawet mecenasem kultury. A był nim wówczas właśnie papież.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>