Finanse Hitlera (suplement)

. .

  .

.

iiirzesza.

.

.    III Rzesza – państwo w centrum Europy zamieszkałe przez 79,4 mln mieszkańców i zajmujące pod koniec 1939 roku powierzchnię 729,7 tys. km2 (w tym Protektorat Czech i Moraw 48,8 tys. km2. Poza tym administruje tzw. Generalnym Gubernatorstwem z 15,6 mln mieszkańców na powierzchni 142,2 tys. km2. Na mapie obok pokazany jest stan granic z 20. kwietnia 1940 roku.

00000001.

.

.

.

   W roczniku statystycznym dla lat 1941/42 (pięćdziesiąta dziewiąta edycja) podane zostały dane statystyczne za okres ostatnich kilku lat.  W szczególności w części poświęconej przeglądowi międzynarodowemu możemy zapoznać się z danymi gospodarczymi hitlerowskiej III Rzeszy w porównaniu do innych gospodarek, w tym do rywalizującej z Niemcami o palmę pierwszeństwa gospodarki radzieckiej. Oba państwa przeżywały okres bardzo dynamicznego rozwoju, znacznie przewyższający pozostałe gospodarki narodowe. Przywódcy tych państw, Hitler i Stalin, cieszyli się znaczną popularnością międzynarodową. Człowiekiem roku tygodnika Time Hitler wybrany został w roku 1938, a Stalin w roku 1939 i 1942. Do Nagrody Nobla kandydatura Stalina zgłaszana była w roku 1945 i 1948, a Hitlera w roku 1939.

rezerwy_zlota_2.

.

.

.

.

     W roku 1932 Niemcy były biedne jak mysz kościelna, posiadały mniej złota niż znacznie mniejsze obszarowo i mniej liczebne ludnościowo Polska czy Czechosłowacja. Oba te państwa pojawiły się na mapie po zakończeniu I wojny światowej w wyniku realizacji tzw. „14 punktów Wilsona” (Polski dotyczył punkt 13, a Czechosłowacji punkt 10).

rezerwy_zlota_4.

.

.

     W zestawieniu ze znaczącymi wówczas gospodarkami USA, Wielkiej Brytanii czy Francji Niemcy podobnie jak ZSRR zwyczajnie nie posiadały rezerw złota i dewiz. Przykładowo w „ostatnim roku pokoju” (1938) stan rezerw dewiz i złota [w mln RM] Stanów Zjednoczonych wynosił 35.980,4, Wielkiej Brytanii – 6.917,4, Francji – 7.019,3, natomiast Niemiec – 308,8 i ZSRR – 1.021,7. A jednak to te dwa ostatnie państwa imponowały gospodarczo wszystkim pozostałym bez wyjątku.

wydobycie_zlota     Związek Radziecki nie cierpiał na brak złota. Od roku 1934 był największym jego producentem. Jednak system gospodarczy ZSRR nie był oparty na pieniądzu, stąd i złoto nie musiało stanowić zabezpieczenia emisji pieniądza. W 1917 roku znacjonalizowano bank centralny – Gosudarstwiennyj Bank, przemianowany następnie na Bank Ludowy RSFRR. A potem połączono z nim wszystkie pozostałe banki. Pod koniec 1918 roku połączono aparat skarbowy z kredytowym we wspomnianym powyżej Banku Ludowym. Ostatecznie i ten bank zlikwidowano w styczniu 1920 roku. W ten sposób bankowość w Związku Radzieckim przestała istnieć.

wydobycie_srebra     System waluty złotej obowiązywał bez zastrzeżeń do wybuchu I wojny światowej, a w niektórych państwach jeszcze całkiem współcześnie. Obok niego istniał także bimetalizm czyli oparcie emisji waluty zarówno na złocie jak i na srebrze. Patrząc na statystyki lat przedwojennych, przykładowo 1938 roku, to produkcja Niemiec i Związku Radzieckiego była w stosunku do pozostałych państw europejskich wręcz imponująca , i wynosiła Niemcy – 220,96 ton srebra, Związek Radziecki – 249,51 ton, natomiast Francja zaledwie 17,57 ton, Wielka Brytania – 3,36 ton, Włochy – 25,3 tony. Bezwzględnym rekordzistą były, stające się od czasów I wojny światowej, numerem 1 gospodarki światowej – Stany Zjednoczone. Ich wydobycie wynosiło 1.918,6 ton. Ponadto Wielka Brytania mogła korzystać z własnych źródeł kolonialnych (wydobycie w Indiach Brytyjskich wynosiło 184,9 ton).

strajki.

.

.

    Strajki i blokady występowały na całym świecie, z wyjątkiem hitlerowskich Niemiec i Związku Radzieckiego. W obu tych krajach takie formy zachowań były surowo zabronione. Strajki w obu tych krajach miały charakter akcydentalny i stanowią bardziej źródło zainteresowań historyków niż ekonomistów.

zatrudnienie1 .

.

.

     Jak powszechnie wiadomo bezrobocie w chwili dojścia Hitlera do władzy wynosiło ponad 6 mln osób. W 1932 roku zatrudnionych było 12,5 mln, natomiast w 1939 roku zatrudnionych było już 20,2 mln, wzrost ilości zatrudnionych o ponad 60%!!! W roku 1938 notowano już brak rąk do pracy. Dynamika wzrostu ilości zatrudnionych dla USA wynosiła zaledwie 20%, natomiast dla Wielkiej Brytanii – 21% (1938 r.), a we Francji w ogóle nie nastąpił wzrost zatrudnienia.

produkcja_przemyslowa_1.

.

.

.

     Produkcja przemysłowa w Niemczech wzrosła w okresie 1932-1938 ponad 2,1 razy. W Wielkiej Brytanii wzrost wyniósł 65%, a w USA – 51%, we Włoszech – 47%, a we Francji wzrost był raczej tylko symboliczny i wyniósł zaledwie 5%.

.        produkcja_przemyslowa_2

.

.

.

.

.

.

    Produkcja świata kapitalistycznego czyli bez ZSRR wzrosła w tym okresie o 52%, a świata bez ZSRR i USA o 68%. W tym czasie w hitlerowskich Niemczech produkcja przemysłowa przez siedem kolejnych lat wzrastała o średnio 11,4% rocznie.

.

produkcja_ciezarowek

.

.

.

     Produkcja samochodów ciężarowych wzrosła w latach 1929-1938 dwukrotnie w Niemczech, ale w przodującym wówczas w rozwoju Związku Radzieckim wzrosła ona ponad 183 razy!!! W 1939 roku III Rzesza miała 471 tys. ciężarówek, Wielka Brytania – 490 tys., Francja – 468 tys., Japonia – 45 tys., a Polska – zaledwie 10 tys. Dla porównania w USA jeździło wówczas 4,202 mln ciężarówek.

budowa_mieszkań.

.

.

.

.

.

.

     W 1932 roku wybudowano w Niemczech 141 tysięcy mieszkań. Ale już w rok po dojściu Hitlera do władzy wybudowano ich 284 tysiące.

emisja_pieniedzy.

.

.

.

.

.

.

.

     W Niemczech, szczególnie w okresie 1935-1940, gwałtownie przyrastała ilość pieniądza jednak nie przekładało to się na wzrost cen.

MeFo.

.

.

.

.

.

     Duży udział w cudzie gospodarczym III Rzeszy odegrała emisja weksli MeFo. Pracownicy otrzymywali je jako część wynagrodzenia za świadczoną pracę. Były oprocentowane w wysokości 4%, więc ich nabywcy nie pozbywali się ich gremialnie w obawie o spadek ich wartości. Spełniały rolę pieniądza, choć formalnie nim nie były. Ponieważ były jedynie wekslami prywatnej firmy (Metallurgische Forschungsgesellschaft), więc nie uwzględniano ich w statystykach dotyczących finansów państwa. Dzięki ich emisji III Rzesza zrealizowała program zbrojeń. handel_miedzynarodowy_1.

.

     Przed I wojną światową decyzje dotyczące 70% powierzchni globu i 85% jej mieszkańców zapadały w Europie. Wojna zmieniła ten stan. Wszystkie państwa europejskie, które brały w niej udział, ucierpiały gospodarczo. Złoto wojujących odpłynęło szerokim strumieniem do USA, które wyrosły na pierwszą potęgę gospodarczą świata. Późniejszy Wielki Kryzys (1929-1933) ponownie zbliżył USA do Europy.

.

handel_miedzynarodowy_2.

.

.

    W handlu światowym w przeliczeniu na mieszkańca zdecydowanie lepiej radziły sobie hitlerowskie Niemcy. III Rzesza miała tak silną pozycję, że przed wybuchem II wojny światowej była monopolistą w obrotach zagranicznych Bułgarii, Jugosławii, Rumunii i Węgier.

handel_miedzynarodowy_4.

.

.

.

.

.

.

.

    ZSRR budował swój dobrobyt niemal nie prowadząc wymiany towarowej z zagranicą. Wielkość tego handlu porównywalna była z obrotami wolnego miasta Gdańska.

piwo

.

.

.

.

.

.

.

.

     Gdyby mierzyć szczęście obywateli ilością spożywanego przez nich piwa to szczęśliwość obywateli III Rzeszy w latach 1933-1938 wzrosła niemal o 40%. W tym samym okresie spożycie piwa Anglików, Francuzów i Belgów zmalało o kilka punktów procentowych.

wino.

.

.

.

.

.

     Spożycie wina w III Rzeszy w latach 1933-1938 również wzrosło o niemal 40%. Wprawdzie w USA wzrost ten był większy i wyniósł aż 73%, ale była to reakcja na całkowity zakaz produkcji i spożycia alkoholu (prohibicja) w latach 1919-1933. Efektom post prohibicyjnym zawdzięcza także wzrost produkcji wina Wielka Brytania.

cement.

.

.

     Wielkość produkcji cementu zawsze związana była z inwestycjami i budownictwem. Między rokiem 1934 (czyli w rok po dojściu Hitlera do władzy) a rokiem 1938 wzrosła 2,3 razy, w liczbach bezwzględnych III Rzesza była drugim największym producentem cementu na świecie (USA – 18.279 tys. ton metr. w 1938 r.). Porównywalną dynamikę wzrostu produkcji wykazywał ZSRR, choć w liczbach bezwzględnych były to znacznie mniejsze ilości.

.

energia elektryczna .

.

   Rozwój przemysłu uwarunkowany był wielkością produkcji energii elektrycznej. Dynamika wzrostu produkcji energii elektrycznej III Rzeszy i ZSRR znacznie wyprzedzała wszystkie pozostałe państwa. USA pozostawały w 1939 roku największym producentem energii (130.064 mln kWh), ale przy znacznie niższej dynamice rozwoju.

.

wegiel kamienny.

.

.

 .

  Węgiel kamienny pozostawał podstawowym surowcem energetycznym. Największe jego wydobycie było w USA (403 mln m kub. koksw 1939 r.), natomiast zdecydowanie największy wzrost wydobycia w latach 1933-1939 notowała III Rzesza – 57%. Podobnie imponujący był wzrost wydobycia w latach 1929-1939 w ZSRR – 222%.

.

.

ruda zelazasurówka

importowane.

.

     Wydobycie węgla przekładało się na produkcję koksu. W tej dziedzinie Niemcy wiodły wyraźny prym w świecie, zarówno w liczbach bezwzględnych jak i w dynamice wzrostu produkcji – wzrost produkcji w latach 1933-1939 wynosił 84%. ZSRR notowało z kolei rekordowy wzrost produkcji koksu 3,34 razy w latach 1929-1939.

.

.

.

.

.

.

     Rudy żelaza są podstawowym surowcem dla wytopu surówki, a następnie produkcji stali węglowych i stali stopowych, podstawowych materiałów stosowanych w przemyśle. Tylko dwa państwa notowały systematyczny wzrost wydobycia rud żelaza: ZSRR – 3,4 razy (w latach 1929-1938) oraz Niemcy – 3,6 razy (w latach 1931-1939).

.

.

.

.

.

     Produkcja surówki wzrosła w III Rzeszy w latach 1934-1938/39 o 75%, a w Związku Radzieckim aż 3,6 razy w latach 1929-1939.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

    Według potocznych wyobrażeń Niemcy w znacznym rezygnowali z indywidualnego spożycia przeznaczając nakłady na inwestycje i gigantyczne zbrojenia. Popularne miało być hasło: „Armaty zamiast masła”. Rzeczywistość była zgoła odmienna, spożycie indywidualne w zasadzie pozostawało na niezmienionym poziomie, w tym także produktów importowanych.

.

.

.

mięso.

.

.

    Dane statystyczne nie były wówczas aż tak ujednolicone jak dzieje się to obecnie. Dane dotyczące spożycia mięsa obejmują lata 1935-1939.

.

.

.

rybołóstwo.

.

.

.

.

    Rybołówstwo było tradycyjną domeną państw północnoeuropejskich, w szczególności Norwegii, Islandii, Wielkiej Brytanii, Danii. Po dojściu Hitlera do władzy w latach 1933-1937 nastąpił wzrost połowów o 64%. Dla porównania wzrost połowów Wielkiej Brytanii wynosił 47%. Pozostałe państwa przeżywały stagnację lub niewielki regres.

lohnentwicklung-im-deutschen-reich     W III Rzeszy, przynajmniej do wybuchu II wojny światowej, rosła płaca realna, zarówno godzinowa jak tygodniowa. Od dojścia Hitlera do władzy w styczniu 1933 roku do rozpoczęcia przez niego podboju świata realna płaca godzinowa wzrosła o około 11%, natomiast realna płaca tygodniowa wzrosła o 22%. Żyło się na poziomie porównywalnym do tego sprzed Wielkiego Kryzysu (1929-1933). Chociaż w wyniku Wielkiego Kryzysu zmienił się cały świat na gorsze to brzemię tej zapaści gospodarczej nie obciążało Hitlera.

.

     Hitler ustanowił 1 maja świętem narodowym czym wyszedł naprzeciw oczekiwaniom związków zawodowych. Robotnikom przyznał prawo do dwutygodniowego urlopu w roku. Tego nie było nigdy wcześniej. W Republice Weimarskiej (1919-1933) robotnik nawet nie wiedział co to święto, o urlopie nie wspominając.

.

    Przed 1933 rokiem wielu rolników było bardzo poważnie zadłużonych, ale do 1945 roku wszyscy spłacili swoje długi. W 1933 został wprowadzony system ubezpieczeń społecznych oraz pomocy społecznej dla rolników z rządowymi dopłatami do cen produktów rolnych.

tag-der-jugend-bdm-mädchen-jubeln-hitler-zu-nürnberg-1938-     Hitler nie tylko wyprowadził gospodarkę niemiecką z zapaści, ale i przeprowadził ogromny program zbrojeń umiejętnie ukrywając go przed okiem międzynarodowych obserwatorów. Według różnych szacunków przez wszystkie lata do wybuchu wojny wydatki zbrojeniowe stanowiły 20-30% wydatków państwa, było to ogromnie dużo. A ludziom żyło się przy tym odczuwalnie coraz lepiej. Duży  udział w funkcjonowaniu gospodarki miały weksle MeFo. I co najważniejsze, Hitler uczynił to w kraju, który według ówczesnych standardów, nie mając zasobów złota był biedny i na biedę był skazany.  Działał wbrew regułom ekonomii. Nic dziwnego, że cieszył się poparciem narodu, jakiego nikt nigdy przedtem nie doświadczył.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>