Wymiana dóbr

.

.

.

… czyli kiedy występują kryzysy

. .

wymiana_0.

.

     Bez wymiany dóbr nie byłoby społeczeństwa. Każdy z nas z osobna jest jak ziarenko piachu na pustyni. Wszyscy zgromadzeni razem tworzymy społeczność. Im sprawniej ze sobą współpracujemy tym więcej możemy sobie wzajemnie ofiarować. Sprawność oznacza tyle, że im więcej dam innym, tym więcej mogę od innych otrzymać. Im więcej mogę otrzymać, tym więcej chcę dać.

mrowki

      Najprostszym sposobem wymiany dóbr jest użycie siły. Jedni napadają na drugich, silasilniejsi zabierają słabszym. Ale tym sposobem każdy w końcu kiedyś przegra, każdy kiedyś trafi na silniejszego przeciwnika, albo da się zaskoczyć, albo będzie miał słabszy dzień. Żeby wymiana dóbr miała charakter trwały trzeba się wzajemnie umawiać i umów dotrzymywać. Wymiana dóbr bywała też regulowana tradycją (np. dziedziczy najstarszy syn), albo autorytetem (np. autorytet kościoła wymagał ponoszenia na jego rzecz świadczeń: dziesięcina, świętopietrze).

rypki

               Potem wymieniano towar za towar.Gdy jedni posiadali jedne rzeczy, a inni inne, musieli je, zależnie od potrzeby, wymieniać, podobnie jak czyni to teraz wiele ludów barbarzyńskich. Te bowiem ograniczają się do tego jedynie, że rzeczy użyteczne wymieniają na takież, dając i przyjmując np. wino za zboże i tak samo inne tego rodzaju artykuły” (Arystoteles, Polityka).

.

.

PIENIĄDZ

.

.

               Wreszcie wymyślono pieniądz czyli społeczny miernik wartości rzeczy. Potrzeba jest matką wynalazków, pieniądz wynaleziono, kiedy bieżąca produkcja przewyższyła możliwości bieżącej konsumpcji. Pieniądz pozwalał odłożyć konsumpcję w czasie. Pieniądz pozwalał, także, na gromadzenie. Za zgromadzone pieniądze można było nabyć służebność wielu ludzi – kapłanów, wojowników i służby domowej.

.

               ❶ Pierwszym pieniądzem były przedmioty.  W źródłach historycznych można znaleźć około 150 różnych towarów, które pełniły funkcje pieniądza. W jednych społeczeństwach były nimi „pieniądze kamienne” (Yap, wyspy na Pacyfiku), „pieniądze – żelazne motyki” (Sudan, Chiny), sztabki soli (Etiopia, Chiny), miedziane siekierki i kakaowe strąki (Meksyk), muszelki kauri (Chiny, Indie, Tajlandia, Afryka), zwoje z maleńkich czerwonych piórek (wyspa Santa Cruz na Pacyfiku), pasy paciorków z muszelek małży (Indianie Ameryki Północnej), miedziane bransolety (plemiona Ibo we wschodniej Nigerii), owoce kola (Boliwia i Peru), a u Słowian były to futra, miód i „płatki”  czyli ręcznie tkane lniane chusteczki (od tych „płatków” pochodzi słowo „płacić”). „Wyrabiają też w ziemi Czechów cienkie, lekko tkane chusteczki jak siatki, których się do niczego nie używa. Cena ich u nich stała, dziesięć chusteczek za denara, nimi kupczą i obliczają się między sobą. Posiadają ich całe skrzynie. To ich majątek, za który można otrzymać: pszenicę, niewolników, konie, złoto, srebro i wszystkie inne rzeczy” (Ibrahim ibn Jakub).

.

               Najpowszechniej stosowane do wymiany dóbr były kruszce. Głównie złoto, srebro, miedź, niekiedy żelazo i sporadycznie inne metale. Metale szlachetne miały tę właściwość, że nie ulegały procesowi starzenia, a ich ilość była ograniczona. Z czasem odkryto ich inne unikalne cechy np. kowalność – z 1 grama złota można otrzymać drut o długości około 170 metrów lub koło o powierzchni około 1 metra kwadratowego. Wiele starożytnych cywilizacji m.in. Egipt i Mezopotamia używało kruszców do wymiany dóbr, ale nie znało czegoś co później zwyczajowo nazwano pieniądzem.

.

wybijanie monet.

              ❷ Pieniądz, a raczej pieniądz bity, wynaleziono około VII wieku p.n.e. Pieniądz bity to nic innego jak krążek odlany z metalu. Odtąd nie trzeba było każdorazowo odważać kruszcu, ale korzystano z krążków. Niby prosta rzecz, a dokonała największej rewolucji w historii cywilizacji. O  jej dokonanie posądza się Lidyjczyków. Imię lidyjskiego króla Krezusa do dziś jest synonimem bogactwa. Wynalezieniu bitego pieniądza zawdzięcza swój rozkwit kultura grecka, za której spadkobierców się uważamy. Grecja eksplodowała wówczas gospodarczo, sam Milet miał około 90 kolonii na wybrzeżach Morza Śródziemnego, a wraz z tą ekspansją gospodarczą następował eksport idei. Społeczeństwa zawsze przyjmowały idee tych, którym powodziło się lepiej. Dotyczyło to odrodzenia, baroku, oświecenia, pozytywizmu … aż do współczesności. Dziś to co najlepsze też MUSI pochodzić z USA, takie są społeczne mechanizmy.

.

               ❸ Pieniądz papierowy powstał w XI wieku, w Chinach. Na papierze wypisana była jego wartość w monetach. Największy chiński banknot miał wymiar 22,8 x 33 cm. W XVII papierowe pieniądze pojawiły się w Japonii. W Europie pierwszy papierowy pieniądz wyemitował Bank Sztokholmski w 1661 roku, kiedy na rynku zabrakło metalowych monet.

.

               ❹  Pieniądz  depozytowy  zawdzięcza  swoje  początki  rozwojowi bankowości. Depozyt czyli pieniądze na rachunku bankowym. Im bardziej rozwinięta bankowość tym więcej zobowiązań regulowanych wyłącznie przez zmiany stanu rachunków bankowych. Możliwość regulowania zobowiązań przez przelewy bankowe spowodowała częściową rezygnację z operowania pieniądzem bitym i papierowym.

.

karty.

.

              ❺ Pieniądz elektroniczny związany jest z wynalezieniem elektronicznego przesyłu danych (Internet). Operujemy pieniądzem depozytowym bez potrzeby udawania się do banku. Dokonujemy zmian zapisów na naszych rachunkach bankowych  zapewniając sobie dostęp do Internetu. Możemy to robić korzystając z kart elektronicznych (bankomaty, portale w sklepach) lub z pulpitu komputera. Zmiany mogą mieć charakter ujemny (wydatkujemy pieniądze z konta) lub neutralny (dokonujemy przelewów między naszymi kontami).

.

               Pieniądz przyszłości? Wydaje się, że prawdopodobny rozwój może nastąpić w co najmniej dwóch kierunkach:

- samodzielnego generowania pieniędzy na rachunkach („wykopywanie” bitcoinów, litcoinów itp.),

- operowania pieniądzem depozytowym bez potrzeby udawania się do punktów łączności z Internetem czyli dokonywania zakupów z każdego dowolnego miejsca, w którym się aktualnie znajdujemy.

.

               Pieniądz jest instrumentem wymiany dóbr w społeczeństwie. Jest częścią społecznej procedury wymiany dóbr. Gdybyśmy nie mieli procedury wymiany dóbr, wówczas przepływ dóbr (towarów i usług) następowałby metodami siłowymi. Procedury zakładają pełną lub ograniczoną dobrowolność stron, przynajmniej częściową zgodę (przyzwolenie) na wzięcie udziału w wymianie dóbr. Im większa interesowność (aktywność) stron, tym efektywniejsza wymiana. Im większa płynność dóbr, tym lepszy pieniądz.

.

               Pieniądz nie jest ani metalowym krążkiem, ani papierowym banknotem, ani nawet zapisem cyfrowym. Pieniądz jest rdzeniem społecznego mechanizmu wymiany dóbr. Wartość pieniądza jest odzwierciedleniem sprawności tego mechanizmu. Im większa część społeczeństwa (kryterium ilościowe) i im aktywniej (kryterium jakościowe) bierze udział w wymianie dóbr tym lepszy mamy mechanizm regulujący wymianę dóbr.

.

.

WALKA O BYT

.

               Im sprawniejsza wymiana dóbr tym większe nasze poczucie komfortu wynikające z przynależności do społeczeństwa. Życie społeczne polega na świadczeniu przez nas na rzecz innych ludzi. To świadczenie może odbywać się w formie pracy bądź w formie towaru. Ta praca to czynności, które wykonujemy na rzecz innych przez większą część dnia będąc lekarzami, strażakami, urzędnikami czy pracownikami firm. Ten towar to inaczej podatki, które kiedyś płacone były w naturze, a dziś w pieniądzu.

.

               Dajesz dobro (pracę, towar) innym i w zamian oczekujesz od innych dobra – współ-pracujesz z innymi. wymiana_2Ten mechanizm podtrzymuje nasze życie społeczne. Jeśli relacja jest jednostronna to znaczy jeśli dajesz dobro i nie otrzymujesz nic w zamian wówczas zrywasz takie relacje społeczne – zrywasz znajomość lub wychodzisz na ulice i manifestujesz niezadowolenie. Zawsze dając coś innym oczekujesz czegoś w zamian. Oczekiwania masz w stosunku do matki, żony, kochanki, dziecka, przyjaciela, kolegi, policjanta, strażaka, żołnierza, celnika, szefa w pracy, polityka itd., itd. Społeczeństwo wymaga wymiany dóbr, a pieniądz tą wymianę umożliwia.

.

               Kiedy w społeczeństwie jest zbyt mała ilość dóbr wówczas musimy o nie walczyć, bo zwyczajnie nie wystarczy ich, żeby potrzeby wszystkich członków społeczności zaspokoić. Taka sytuacja występowała przez niemal całą historię człowieka. Okres względnej obfitości nastąpił z końcem XX wieku. Względnej, ponieważ nadal wiele jest rejonów świata, gdzie ludziom brakuje podstawowych środków do przeżycia (bezpieczeństwo, pożywienie, dach nad głową).

ewolucja

               W 1859 roku pojawiła się teoria ewolucji Karola Darwina (1809-1882) z najważniejszym paradygmatem walki o byt. Jej twórcą, także zdaniem Darwina, był walka_Alfred Wallace (1823-1913). Przypisano ją pochodzącemu z zamożnej rodziny Darwinowi, właśnie dlatego, żeby przebiła się do świadomości społecznej. Nikt nie zwrócił by większej uwagi na idee pochodzącego ze wsi biedaka, a potem robotnika, jakim był Wallace, natomiast to samo powiedziane przez „dobrze urodzonego” Darwina zostało społecznie dostrzeżone. Nawet sam Wallace, człowiek bardzo skromny, zadowolony był z takiego obrotu sprawy: „Przyjaźń między Darwinem a mną była szczera i nieprzerwana do chwili jego śmierci … mój związek z Darwinem i jego wielkim dziełem zwrócił uwagę prasy i społeczeństwa na moje własne pisma dotyczące tych samych kwestii; mój udział w powstaniu i ustanowieniu teorii doboru naturalnego jest zwykle przesadzony”.

.

               Teoria ewolucji powstała w warunkach ogromnego niedoboru dóbr. Zwiększała się bardzo dynamicznie populacja ludzi. Rewolucja przemysłowa wkraczała w apogeum. Ludzie masowo uciekali przed głodem ze wsi do miast, a tam zmuszani byli do pracy w fabrykach po 16 godzin, także dzieci. W 1799 r. w Anglii wprowadzono zakaz tworzenia organizacji robotniczych. W fabrykach dopiero ustawa z 1802 r. ograniczała liczbę godzin pracy dla dzieci do 12 w ciągu dnia. W 1819 r. po raz pierwszy wprowadzono zakaz zatrudniania dzieci do 9 roku życia (wyłącznie w przemyśle bawełnianym). Nie było żadnych ubezpieczeń społecznych. Do tego robotnicy nie mieli żadnych praw socjalnych. Obowiązywała zasada: jeśli jesteś zdrowy to pracuj, jeśli nie pracujesz to zgiń.

.

maszun.

              Anglia miała znaczną przewagę techniczną nad wszystkimi innymi państwami. W 1856 r. opóźnienie w stosunku do Wielkiej Brytanii (liczone mocą zainstalowanych maszyn parowych) wynosiło: Niemiec – 46 lat, Francji – 50 lat, Czech – 53 lata, Austrii – 55 lat, Rosji – 56 lat. Każdy zakątek globu podbity był i bezlitośnie eksploatowany przez kolonizatorów europejskich, głównie Anglię. Jeśli nie byłeś europejczykiem to nie miałeś praw ludzkich. Byłeś skazany na niewolniczą pracę, a jeśli nie mogłeś jej wykonywać – na śmierć.

. .

               „W 1492 roku, gdy Kolumb po raz pierwszy zszedł na ląd w Nowym Świecie, we władaniu Europejczyków znajdowało się zaledwie 9% powierzchni kuli ziemskiej. W roku 1801 władali oni już jedną trzecią planety, a w 1880 – dwiema trzecimi. Do 1935 roku pod polityczną dominacją Europy znalazło się 85% powierzchni lądów i 70% ludzkości.” (A. Toffler, Trzecia fala).  W 1914 roku Imperium Brytyjskie było zamieszkane przez ok. 400-500 mln ludzi (liczba ta była zmienna), co stanowiło blisko 25% populacji świata i miało powierzchnię 36,6 milionów km² (1922), a Imperium Francuskie miało powierzchnię 10,6 mln km² i zamieszkane było przez prawie 100 mln mieszkańców. Wszystkie sprawy świata rozstrzygano przed pierwszą wojną światową w Europie. Imperium brytyjskie zajmowało powierzchnię 125 razy większa od Wielkiej Brytanii, Imperium Francuskie – 19 razy większe od obszaru Francji, imperium holenderskie 55 razy większe od obszaru Holandii, imperium belgijskie 78 razy większe od obszaru Belgii, w imperium portugalskim sama Angola była 23 razy większa od Portugalii.

1914

               Europejczycy, a szczególnie Anglicy potrzebowali teorii ewolucji i walki o byt jako uzasadnienia dla światowej ekspansji. Uzasadnienie naukowe usprawiedliwiało bestialstwo i bezwzględność jakie były udziałem kolonizatorów. Naukowość pozwalała wyzysk innych nazywać koniecznością, a nawet prawem naturalnym danym przez Boga. My Europejczycy, pokonywaliśmy oczekując zasłużonej nagrody za włożony wysiłek. Nagrody nie było, bo nie było wymiany. Rabowaliśmy zatem kruszce i zmuszaliśmy nie-europejczyków  do niewolniczej pracy jako surogat wymiany.

.

Konzentrazionslager.

.

    W okresie nazizmu (1933-1945) w kilkudziesięciu niemieckich obozach koncentracyjnych więziono około 18 milionów osób, z tego 11 milionów ludzi zamordowano. W transportowanie i mordowanie tych milionów ludzi było obuszaangażowanych z górą około 100 tysięcy ludzi. W prace związane bezpośrednio z przygotowaniem więźniów do zamordowania i ich mordowaniem angażowani byli więźniowie. Więźniowie mordowali więźniów po to, żeby po kilku miesiącach zostać także zamordowanymi przez innych więźniów. Wszyscy wiedzieli jaki ich czeka los, a jednak nie dochodziło do buntów. Gdyby istotnie życie było najwyższą wartością wówczas nie byłoby możliwe godzenie się ludzi na śmierć w komorach gazowych i krematoryjnych piecach. Walczyliby do końca gdyby życie istotnie było największą wartością.  Jest zatem coś co jest ważniejsze od przetrwania.

.

.

     W USA skazani na karę śmierci więźniowie spędzają średnio kilkanaście lat w celach śmierci zanim zostaną wykonane na nich wyroki. Najczęściej jest to krzesło elektryczne, komora gazowa, szubienica lub pluton egzekucyjny. Statystyki pokazują, że ponad 99% skazańców udaje się dobrowolnie na wykonanie egzekucji. Z reguły nikt nie walczy o życie, choć każdy ma wiedzę w najmniejszych detalach w jaki sposób pozbawiany będzie życia. Walczyliby do końca gdyby życie istotnie było największą wartością.Jest zatem coś co jest ważniejsze od przetrwania.

.

     Termin „walka o przetrwanie” można skutecznie zastąpić terminem „udział w społecznej wymianie dóbr”. Walka o przetrwanie jest tylko w warunkach ostrego niedoboru dóbr, tylko wówczas kiedy „musimy” poniżać, wykorzystywać i zabijać innych, żeby samemu móc przeżyć. Dziś jest nam za to wstyd, nie przyznajemy się do tego, żeby naszemu życiu sens nadawała „walka o byt”. Dziś „walkę o byt” zastępujemy terminem „współzawodnictwo”, a nawet niekiedy „wyścig szczurów”. A przecież zawsze idzie o coraz większą i większą „wymianę dóbr w społeczeństwie”. Wymianie dóbr towarzyszy pieniądz.

. .

.

KRYZYSY

.

               Kiedy mamy do czynienia z kryzysem gospodarczym? Wówczas kiedy ustaje wymiana dóbr. Daję społeczeństwu dobra, ale nie otrzymuję nic w zamian. Wykonuję świadczenia bez wzajemności. Albo wytwarzam dobra, których nikt ode mnie nie chce. Koło zamachowe społecznej wymiany przestaje się kręcić.

.

chomik               Dopóki jesteśmy zaangażowani w wymianę dóbr, dopóty nasz społeczny porządek nie jest zagrożony. Nawet jeśli ta wymiana nie jest efektywna, ale absorbuje nasz wysiłek to bierzemy w niej udział oddając coraz więcej naszego zapału. Jak mysz w kole zabiegamy się na śmierć dając z siebie coraz więcej i więcej. Każdy wysiłek będzie usprawiedliwiony o ile będzie służył wymianie dóbr. Widać to szczególnie kiedy społeczność mobilizuje siły broniąc się przed silniejszym agresorem. Walka nie ma wówczas najmniejszych szans powodzenia, a mimo to poświęcenie przegranych nie zna granic. Poświęcą nawet życie oddając się w niewolę tej społecznej wymiany dóbr. Górnolotnie nazwą to patriotyzmem, wiernością ideom, umiłowaniem wolności  itd, ale fizycznie jest to tylko społeczna wymiana dóbr.

.

     Ze społeczną wymianą dóbr związany jest pracoholizm. Znajdujemy satysfakcję w nieustannym świadczeniu pracy. Można powiedzieć, że pożera nas przynależność do społeczeństwa. Chcemy na jego rzecz świadczyć coraz więcej i więcej, zatracić samych siebie. Bierzemy udział w wymianie dóbr, im więcej świadczymy i otrzymujemy tym nasze  życie większego nabiera sensu. Przypisujemy naszej pracy różne wzniosłe wartości, ale fizycznie bierzemy jedynie udział w wymianie dóbr.

.

     Świadomość brania udziału w społecznej wymianie powoduje, że czujemy się potrzebni innym – przynależymy do wspólnoty. Raz tą wspólnotą jest rodzina, innym razem naród, a niekiedy cała ludzkość. Fizycznie to tylko wymiana dóbr poprzedzona przepływami pieniądza, a w naszej imaginacji to wielkie idee.

.

               Pieniądz to krew w społecznym krwiobiegu. Bez niego nie byłoby wymiany dóbr. A bez wymiany dóbr nie ma społeczeństwa. Wbrew pozorom pieniądz ma w sobie więcej humanitaryzmu niż wszystkie wzniosłe idee w historii ludzkości do kupy razem wzięte. Pieniądz jest tym co fizycznie umożliwia nam przeżycie i stawi o poziomie naszego dobrobytu. Nasze idee to tylko imaginacje, które są pochodną sprawności przepływów pieniądza. Ucierpi pieniądz – ucierpi wymiana dóbr. Ucierpi wymiana dóbr – kryzys nawiedzi społeczeństwo.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>